حقوق کودک در برابر رسانه ها

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسنده

دانشگاه امام صادق (ع)

چکیده

  اهمیت و تأثیر رسانه­ها در دنیای امروز موضوعی ناشناخته نیست. با این حال بررسی وضع کودک و حقوق او در برابر این فناوری شگفت و پرقدرت هنوز هم از جذاب­ترین مباحث علمی و اجتماعی است. علاقه مفرط کودکان به رسانه­ها، خصوصاً تلویزیون، با توجه به تأثیرپذیری سریع و عمیق­تر آنان و نیز اهتمام متقابل مالکان و مدیران بنگاه­های عظیم رسانه­ای برای سرمایه­گذاری در تولیدات مربوط به سنین کودکی و نوجوانی، موجب بروز نگرانی­هایی برای والدین و دیگر علاقمندان به سرنوشت بشر شده است.انزواگزینی و خیال­پردازی، افت تحصیلی، آسیب فرهنگی و شخصیتی، پرخاشگری و تنش­زایی، کاهش میزان مطالعه و بالاخره خمودی و زیان­های جسمی از مهم­ترین نگرانی­های موجود است که در حوزه­هایی مثل علوم اجتماعی و تربیتی، ارتباطات و حقوق، مورد مطالعه قرار می­گیرند. برای رفع این نگرانی­ها، «نیاز به تدوین برنامه جامع حمایتی» قطعی است و بدون تردید در این برنامه، تدوین قوانین و مقررات حقوقی در کنار تنظیم راهنمای عملی و نیز نظام­نامه­های اخلاق حرفه­ای از اولویت فراوانی برخوردار است. برای این منظور در حوزه حقوق بین­الملل گام­هایی برداشته شده است. افزون بر اختصاص موادی از «اعلامیه جهانی حقوق بشر» و «میثاق بین­المللی حقوق مدنی و سیاسی» به این موضوع، «اعلامیه حقوق کودک» و مهم­تر از آن «کنوانسیون حقوق کودک» نیز توجه خاصی به تبیین اصول حقوق کودک در برابر رسانه­ها نشان داده­اند. هم­چنین اعلامیه­ها، قطعنامه­ها و مصوبات دیگری در سطح کشورها یا مناطق جغرافیایی در این باره وجود دارد. با این همه، به­رغم مبانی و فـرهنگ غنی دینی و ملی مـا که دربردارنده متعالی­ترین نگاه­ها به کودک و پاسداشت منزلت و حقوق اوست، خلأ آشکاری در زمینه قوانین حمایت­آمیز از حقوق کودک در برابر رسانه­ها وجود دارد. ادامه این خلأ به هیچ وجه زیبنده ایران و نظام اسلامی نیست.

ساروخانی، ب. (1382). جامعه‌شناسی ارتباطات. تهران: انتشارات مؤسسه اطلاعات.
شرام ، و.، دورکین،ک. (1377). تلویزیون در زندگی کودکان ما (ترجمه م. حقیقت کاشانی). تهران: مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامه‌ای سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران. (تاریخ انتشار به زبان اصلی، 1991).
عاملی، ش. ح. (1367). وسائل الشیعه (چاپ ششم). تهران: کتابفروشی اسلامیه.
قائمی، ع. (1364). خانواده و تربیت کودک. تهران: انتشارات امیری.
کازنو، ژ. (1371). جامعه‌شناسی وسایل ارتباط جمعی (ترجمه ب. ساروخانی و م. محسنی). تهران: انتشارات مؤسسه اطلاعات (تاریخ انتشار به زبان اصلی،1980).
کمیسیون تدوین استراتژی امنیت ملی آمریکا (1382). استراتژی امنیت ملی آمریکا در قرن 21 (ترجمه ج. دهمشگی و دیگران). تهران: انتشارات مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران (تاریخ انتشار به زبان اصلی، 2002).
ماهروزاده، ط. (1379). فلسفه تربیتی کانت. تهران: انتشارات سروش.
محمدی، م. (1379). اخلاق رسانه‌ها. تهران: انتشارات نقش و نگار.
محمدی ری شهری، م. (1363). میزان الحکمه. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
نهج‌البلاغه، نامه31 (ترجمه م. دشتی). تهران: نشررامین
وارتلا، ا. و دیگران (1380). کودکان و خشونت در تلویزیون آمریکا (ترجمه م. شفقی)، در یونسکو، کودکان و خشونت در رسانه‌های جمعی، صص. 91-79). تهران: مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامه‌ای صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران (تاریخ انتشار به زبان اصلی، 1997).
هاماربرگ، ت. (1380). کودکان و تاثیرات زیان آور رسانه ها برآنها (ترجمه م. شفقی)، در یونسکو، کودکان و خشونت در رسانه های جمعی، صص. 49-27). تهران: مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامه ای صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران (تاریخ انتشار به زبان اصلی، 1997).
یونسکو (1380). کودکان و خشونت در رسانه‌های جمعی (ترجمه م. شفقی). تهران: مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامه‌ای صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.
فهرست قوانین و اسناد حقوقی:
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مصوب 1358 و اصلاحات 1368.
قانون مطبوعات، مصوب اسفند 1364 و اصلاحات بعدی.
قانون نحوه مجازات اشخاصی که در امور سمعی و بصری فعالیت‌های غیرمجاز می‌نمایند، مصوب 24/11/1372.
اهداف و سیاست‌ها و ضوابط نشر کتاب، مصوب جلسات 147، 148و 149 مورخ 6 و 13 و 20/2/1367 شورای عالی انقلاب فرهنگی.
اعلامیه جهانی حقوق بشر، مصوب10 دسامبر 1948مجمع عمومی سازمان ملل متحد.
میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، مصوب16دسامبر1966 مجمع عمومی سازمان ملل متحد.
میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، مصوب 16دسامبر 1966 مجمع عمومی سازمان ملل متحد.
اعلامیه حقوق کودک مصوب 20 نوامبر 1959 مجمع عمومی سازمان ملل متحد.
کنوانسیون حقوق کودک مصوب 1989 مجمع عمومی سازمان ملل متحد.