دوره 12, شماره 3

پاییز 1395

فهرست مطالب

علمی - پژوهشی

هدف این تحقیق، برآورد شیوع روابط‌ جنسی با جنس مخالف قبل از ازدواج در بین جوانان در ایران به تفکیک جنس، به روش فراتحلیل، بر اساس مطالعات انجام شده طی 15 سال گذشته (1380 تا 1394) است. از بین 147 مقاله منتشر شده و گزارشات، تعداد 15 مورد معیارهای لازم برای ورود به فراتحلیل را داشتند. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای MEDCALC و CMA مورد تحلیل قرار گرفتند. حجم‌ نمونه مورد بررسی 14989 نوجوان و جوان دانشجو و غیردانشجو در شهرهای تهران، قزوین، تبریز، شاهرود، اصفهان، قوچان، کرج و لرستان با میانگین سنی6/16 تا 5/23 سال بود. شیوع رابطه جنسی قبل از ازدواج در تهران %5/22 و در سایر استان‌ها %7/14 برآورد شد. میانگین کشوری، بدون در نظر گرفتن سهم جمعیت تهران به کل کشور، %1/19 و پس از در نظر گرفتن سهم جمعیت تهران به کل کشور، %16 برآورد شد. این شیوع در پسران به طور قابل ملاحظه‌ای بیشتر از دختران (%1/29 در برابر %12) است. ناهمگونی قابل توجهی بر اساس جنس و منطقه جغرافیایی دیده می‌شود. بنابراین حدود یک‌ششم جوانان در معرض خطرات سلامتی (بیماری‌ها) و اجتماعی (افزایش سن ازدواج) ناشی از این روابط هستند که ضرورت برنامه‌ریزی برای رویارویی با عواقب این پدیده را بیش از پیش مشخص می‌کند.

فریده خلج آبادی فراهانی
PDF
339-367

این پژوهش با هدف مقایسه میزان دلبستگی به والدین، همسالان و خواهران و برادران در نوجوانان درگیر (زورگو، قربانی و زورگو ـ قربانی) و غیر درگیر شهر یزد صورت گرفت. جامعه آماری پژوهش تمامی دانش‌آموزان دختر و پسر شهر یزد در سال تحصیلی 93-92 بودند. نمونه شامل 384 نفر بود که به روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای انتخاب شدند. شرکت‌کنندگان مورد جامعه‌سنجی قرار گرفتند و پرسش‌نامه خودگزارشی سنجش روابط همگنان، پرسش‌نامه دلبستگی به والدین، همسال و خواهر و برادر را پر کردند. آزمون مانوا نشان داد در میزان دلبستگی به والدین، همسالان و خواهران و برادران بین نوجوانان درگیر و غیر درگیر در زورگویی تفاوت معناداری وجود دارد (0001/0 >p). گروه غیر درگیر در مقایسه با گروه‌های درگیر، نمرات بالاتری را در میزان دلبستگی به والدین نسبت به گروه همسالان و خواهران و برادران به دست آوردند. همچنین در میان گروه های درگیر، گروه زورگو و زورگو- قربانی بعد از دلبستگی به مادر نمرات بالاتری را در میزان دلبستگی به همسالان کسب کردند. در نهایت، میزان دلبستگی به خواهران و برادران در همه گروه‌ها کمترین میزان نمرات دلبستگی را به خود اختصاص داد.

حلیمه بیابانی علی آباد, سمانه اسعدی, کاظم برزگر بفرویی
PDF
369-390
هدف از پژوهش حاضر، بررسی نقش تعدیل­کننده ادراک انصاف و رفتارهای فداکارانه در رابطه صمیمیت با همسر و کیفیت زناشویی در کارکنان متأهل شرکت ملی نفت اهواز بود. جامعه آماری شامل کلیه کارکنان متأهل شرکت ملی نفت اهواز  بوده و نمونه پژوهش شامل 400 نفر (186 زن و 214 مرد) بودند که بصورت تصادفی طبقه­ای انتخاب شدند. برای گردآوری داده­ها از پرسشنامه صمیمیت (IS)، پرسشنامه ادراک انصاف (PEM)، پرسشنامه ادراک رفتار­های فداکارانه (PSBM) و پرسشنامه کیفیت زناشویی (QMI) استفاده شد. نتایج تحلیل داده­ها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون نشان داد که بین صمیمیت با همسر، ادراک انصاف و رفتار­های فداکارانه با کیفیت زناشویی رابطه معنی­­داری(0001/0> p) وجود دارد. همچنین نتایج حاصل از تحلیل رگرسیون تعدیلی مشخص کرد که متغیرهای ادراک انصاف و رفتارهای فداکارانه، توان تعدیل رابطه صمیمیت با همسر و کیفیت زناشویی را دارند. بر این اساس می­توان نتیجه گرفت که رابطه بین صمیمیت با همسر و کیفیت زناشویی یک رابطه خطی ساده نیست و ادراک انصاف و رفتارهای فداکارانه می­توانند این رابطه را تعدیل نمایند.
پریوش عزیزپور, سحر صفرزاده
PDF
391-411
ادبیات پژوهشی نشان می­دهد که آشفتگی زناشویی از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر سلامت جسم و روان بوده که در شروع، تشدید، پیچیدگی و عود اختلالات روانی نقش قابل توجهی دارد. از طرفی فقدان رهنمودهای تشخیصی مبرهن در این زمینه، آشفتگی محسوسی را در موقعیت­های بالینی و پژوهشی ایجاد کرده و نیاز عمیقی به مقیاس­های تشخیصی معتبر در این خصوص احساس می­شود. این پژوهش با هدف تجدید نظر مقیاس غربالگری آشفتگی زناشویی و ارتباطی (SSMRD) و بررسی ویژگی‌های روانسنجی و شاخص­های عملکرد تشخیصی آن در زوجین شهر اصفهان انجام شد. این پژوهش از نوع توصیفی- پیمایشی مقطعی بوده و گروه نمونه را 308 زن و مرد متأهل تشکیل می دهند، که با روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و پس از مصاحبه بالینی بر اساس DSM-5 به مقیاس تجدید نظر شده غربالگری آشفتگی زناشویی و ارتباطی (SSMRD-R) و پرسشنامه كيفيت زناشويي (QMI) پاسخ دادند. تحلیل­های آماری به ویژه تحلیل عوامل اصلی با چرخش واریماکس و تحلیل ROC، ویژگی­های روانسنجی و شاخص­های عملکرد تشخیصی مطلوبی را برای مقیاس SSMRD-R نشان دادند. این مقیاس می­تواند به منظور تشخیص بالینی در موقعیت­های درمانی، غربال­گری و پژوهشی مورد استفاده قرار بگیرد.
رحیم بهرادفر, رضوان السادات جزایری, فاطمه بهرامی, محمدرضا عابدی, عذرا اعتمادی, سید محسن فاطمی
PDF
413-435

اهمیت روابط خانوادگی فرد به عنوان شاخص مهمی در سلامت روان و بهبود کیفیت زندگی، در مبتلایان بیماری‌های مزمنی مانند ام‌اس دوچندان می‌شود. مطالعه حاضر که با هدف بررسی تجارب مبتلایان به مولتیپل اسکلروزیس در زمینه روابط خانوادگی، صورت پذیرفته یک پژوهش کیفی به شیوه پدیدار‌شناسی است. مشارکت‌کنندگان 15 نفر بوده‌اند که به صورت نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. جمع‌آوری اطلاعات با استفاده از مصاحبه عمیق و تفسیر داده‌ها به روش کلایزی و رویکرد IPA انجام شده است. نهایتا سه خوشه اصلی در حیطه روابط خانوادگی مبتلایان به دست آمد که عبارتند از «روابط با والدین»، «روابط زناشویی» و «رابطه با فرزندان». هر یک از این خوشه‌ها دارای دو خوشه فرعی هستند که عبارتند از: خوشه اول؛ تعارضات والدینی و درون‌خانوادگی، حمایت‌های خانواده، خوشه دوم؛ روابط عاطفی و روابط جنسی و خوشه سوم؛ فرزندان و فرزند‌آوری. روابط خانوادگی یکی از دغدغه‌های عمده مبتلایان به ام‌اس در همه سطوح والدین، فرزندان و روابط زوج می‌باشد. همان طور که حضور تعارضات مزمن در خانواده به عنوان یکی از عوامل ابتلا به بیماری و تشدید علائم می‌باشد، روابطی همراه با همدلی و درک و حمایت می‌تواند به بهبود بیماری، همکاری بیمار برای درمان، ارتقای کیفیت زندگی و کاهش احتمال عود منجر شود.

زهرا عبدخدایی, شهریار شهیدی, محمد علی مظاهری, لیلی پناغی, وحید نجاتی
PDF
437-459

پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر بازی درمانی والد ـ کودک بر کاهش افسردگی کودکان مبتلا به سرطان، استرس ادراک شده مادران آن‌ها و بهبود رابطه والد ـ کودک به انجام رسید. تعداد 14 کودک، با روش نمونه‌گیری در دسترس از بین مراجعه‌کنندگان به بیمارستان دکتر شیخ مشهد انتخاب شدند و به صورت تصادفی در دو گروه 7 نفره مداخله و کنترل گمارش شدند. مادران در دو مرحله پیش‌آزمون و پس‌آزمون به مقیاس استرس ادراک شده (PSS) و مقیاس ارتباط والد کودک (PCRS) و کودکان به پرسش‌نامه افسردگی کودک (CDI) پاسخ دادند. هر زوج مادر و کودک در گروه آزمایشی 8 جلسه بازی‌درمانی والد ـ کودک را به صورت فردی دریافت کردند. داده‌ها با روش تحلیل کواریانس مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. افسردگی کودکان گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل به طور معناداری کاهش یافت. هم‌چنین رابطه والد کودک در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل به طور معناداری بهبود پیدا کرد، اما در متغیر استرس ادراک شده، بین مادران گروه کنترل و آزمایش تفاوت معناداری یافت نشد. بازی درمانی والد ـ کودک می تواند بر کاهش نشانگان افسردگی کودکان مبتلا به سرطان و بهبود رابطه این کودکان و والدین‌شان موثر باشد، اما این نوع درمان کاهش محسوسی در استرس ادراک شده مادران ایجاد نمی کند.

رویا سادات علویان, زهرا طبیبی, عبدالله بنی هاشم, محمدسعید عبدخدایی
PDF
461-482

پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر آموزش مهارت‌های زندگی بر رابطه مادر- کودک مادران دارای کودک کم‌شنوا انجام شد. روش پژوهش آزمایشی با طرح پیش‌آزمون- پس‌آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری این پژوهش همه مادران دارای کودک کم‌شنوای شهر شیراز بودند که از بین آن‌ها نمونه‌ای به حجم 36 نفر به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به طور تصادفی در دو گروه آزمایش (18نفر) و کنترل (18نفر) جاگماری شدند. از هر دو گروه پیش‌آزمون به عمل آمد. گروه آزمایش، آموزش مهارت‌های زندگی را در 12 جلسه دریافت کردند، در حالی که به گروه کنترل، این آزمایش ارائه نشد. در پایان برای هر دو گروه پس‌آزمون اجرا شد. برای سنجش ارتباط مادر- کودک از پرسش‌نامه راس (1961) استفاده شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش تحلیل کوواریانس نشان داد که آموزش مهارت‌های زندگی بر رابطه مادر- کودک مادران دارای کودک کم‌شنوا تأثیر معنی‌داری داشته است (0001/0> p) و باعث افزایش پذیرش فرزند و کاهش حمایت افراطی فرزند، سهل‌گیری نسبت به فرزند و طرد فرزند در مادران دارای کودک کم‌شنوا شده است. بنابراین پیشنهاد می‌شود جهت بهبود رابطه مادر- کودک با طراحی و اجرای برنامه آموزش مهارت‌های زندگی به مادران دارای کودک کم­ شنوا، اقدام شود.

خلیل کاکاوندی, ستاره شجاعی
PDF
483-500
قوانین حضانت ایران از منظر حقوقی با خلأها و چالش‌هایی روبه­روست. یکی از خلاءها، موضوع تداخل حضانت مادر با ولایت ولی قهری در صورت فوت پدر است. بنابراین از قانون حمایت خانواده مصوب 1391 این انتظار می­رفت که به این مسئله مهم یعنی مشکلاتی که از عدم ولایت مادر در خانواده وجود دارد، بپردازد. ولی قانون حمایت خانواده نه تنها به خلاءهای مهمی که از لحاظ حقوقی برای حضانت وجود دارد نپرداخته، بلکه ماده 43 آن که راجع به حضانت است، می­تواند سبب به وجود آمدن مشکلات جدیدی برای خانواده شود. مطابق این ماده در صورت فوت پدر، جد پدری بنابر مصلحت می­تواند مانع حضانت مادر شود. این مقاله با بررسی خلاءهای حضانت مادر بر فرزند به سبب عدم ولایت، به این موضوع می­پردازد که ماده 43 قانون حمایت خانواده تنها سبب افزایش مشکلات در زمینه حضانت می­شود. همچنین مقاله پیشنهاداتی را در مورد داشتن حق ولایت مادر بر فرزند و همین طور اصلاح ماده 43 قانون حمایت خانواده می­دهد. به نحوی که در صورت فوت پدر، هیچ شخصی نتواند حضانت مادر را تحت هیچ عنوانی از او سلب نماید؛ مگر در موارد موجود در ماده 1173 قانون مدنی درباره سلب حضانت از والدین.
معصومه مظاهری, آلاسادات افقه
PDF
501-519