دوره 12, شماره 2

تابستان 1395

فهرست مطالب

علمی - پژوهشی

این پژوهش با هدف تعیین دیدگاه­ های خانواده ایرانی درباره مفهوم سلامت خانواده انجام شد. روش تحقیق حاضر از نوع کیفی و نمونه­ گیری به صورت هدفمند بود. از مجموع 104 مصاحبه انجام شده در میان اقوام و مناطق مختلف ایران، 76 مصاحبه از كيفيت مناسب جهت تحليل داده ها برخوردار بود. براي تجزيه و تحليل داده­ ها از روش کلایزی استفاده شد. با بررسی گزاره­ های ثبت شده می­توان سلامت خانواده را در چهار طبقه جای داد: سلامت فردی، سلامت نهادی، سلامت تعاملی و سلامت جامعه ­ای. از مقایسه ویژگی­های خانواده سالم و آسیب­ دیده در این پژوهش، می­ توان چنین گفت که در نظر خانواده ایرانی، یک خانواده سالم، خانواده­ ای مادی­گرا و درگیر بقا، کارکردی، مذهبی، سنتی، سلسله­ مراتبی، وابستۀ متقابل، جمع­گرا، محافظه ­کار، مضطرب و نمایشی است. اگرچه جامعۀ ایرانی نشانه­ هایی از حرکت به سوی نوگرایی را بروز می­ دهد، اما خانواده ناسالم به­ زعم شرکت­ کنندگان در این تحقیق، بیشتر دربرگیرندۀ عناصر مدرن است تا سنتی. به نظر می ­رسد الگوی ایده آل خانواده ایرانی در درون ساختار سلسله مراتبی و جمع گرایانه تعریف می­ شود.

لیلی پناغی, علی زاده محمدی, فاطمه باقریان, شهلا پاکدامن, زهره احمد آبادی, سمیه محمدی
PDF
179-196

این پژوهش با هدف بررسی رابطه ابعاد چشم‏ انداز زمان و رضایت زناشویی با توجه به نقش واسطه‏ ای بهزیستی روان‏شناختی در قالب یک مدل تحلیل مسیر به انجام رسیده است. نمونه آماري این پژوهش عبارت بود از 408 زن متأهل 20 تا 50 ساله ساکن شهر تهران که با استفاده از روش خوشه ‏ای چندمرحله ­ای انتخاب شدند. ابزار پژوهش حاضر شامل پرسش‌نامه رضایت زناشویی انریچ، بهزیستی روان‏شناختی ریف و فرم کوتاه چشم‏انداز زمان زیمباردو بود. برای تحلیل داده ‏ها از روش ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل مسیر استفاده شد. نتایج نشان داد که مدل پژوهش از برازش مناسبی برخوردار است. همچنین مشخص شد که گذشته خوب، حال لذت‏‏گرا و آینده، نه‌تنها به ‌طور مثبت مستقیم، بلکه به‌ طور مثبت و غیرمستقیم با واسطه بهزیستی روان‏شناختی بر رضایت زناشویی تأثیر می‏گذارند. به‌ علاوه متغیرهای گذشته بد و حال منفعل به‌طور منفی مستقیم و همچنین به‌ طور منفی و غیرمستقیم با واسطه بهزیستی روان‏شناختی بر رضایت زناشویی تأثیرگذار هستند. از مجموع یافته‏ ها نقش ابعاد چشم‏انداز زمان بر رضایت زناشویی و نقش میانجی بهزیستی روان‏شناختی تأیید شد که این امر دارای تلویحات کاربردی برای متخصصان و روان‏شناسان در تدوین مداخلات زناشویی است.

سوسن علیزاده فرد, معصومه محمدنیا, فیلیپ جورج زیمباردو
PDF
197-214
نیمی ‌از زوجین نابارور مراجعه‌کننده به مراکز درمانی را مردان نابارور تشکیل می‌دهند. هدف از مقاله حاضر، نگرش زوج‌های نابارور نسبت به روش اهدای اسپرم است. تحقیق حاضر يك پژوهش كيفي از نوع تحليل محتوايي است که به بررسی نظرات افراد در مورد اهدای اسپرم در یک شبکه اجتماعی پرداخته ‌است. در این حوزه به آرای فقها و مسائل علمی ‌مبتنی بر ‌‌گزینه‌های موجود برای درمان ناباروری و اولویت هر یک نسبت به دیگری پرداخته شده ‌است. به منظور تحلیل این نگرش، با توجه به وجود محور مذهب و تأثیرات آن در نگاه و تصمیم‌گیری افراد در زندگی خصوصاً در درمان ناباروری به ‌عنوان تکمیل زندگی زناشویی، سایه مذهب در تصمیم‌گیری مورد بررسی قرار گرفته‌ است. در نهايت 3 تم اصلي و 4 تم فرعي استخراج گرديد. تم‌هاي اصلي: رايج‌ترين روش‌های اهدای اسپرم، اهدای جنین و فرزندخواندگی بودند. به ‌علت وجود نگاه منفی‌تر به روش اهدای اسپرم نسبت به اهدای جنین به نظر می‌رسد وجود این روش تنها تعداد ‌‌گزینه‌های درمانی را افزایش می‌دهد اما در کل محدودیت‌های بسیاری را در جامعه اسلامی‌ می‌افزاید.
نرگس باقری لنکرانی
PDF
215-236

برای حل تعارض کار با خانواده ایجاد یک فرهنگ خانواده کار اهمیت یافته است که طبق آن مدیران باید خود را (در حدی که هستند) مسئول زندگی خانوادگی کارکنان دانسته و از آن حمایت کنند. هدف این پژوهش بررسی رابطه تداخل کار ـ خانواده و حمایت مدیر از زندگی خانواده از طریق حمایت سرپرست بلافصل می‌باشد. روش پژوهش توصیفی از نوع همبستگی با رویکرد مدل معادلات ساختاری و تفکیک اثرات مستقیم و غیرمستقیم است. در این پژوهش یافته‌ها نشان داد که حمایت مدیر از زندگی خانواده از طریق حمایت سرپرست بلافصل، تعارض کار ـ خانواده را تا سطح بالایی بهبود می­ بخشد. بر مبنای یافته­ های این پژوهش آموزش مدیران برای انجام حمایت اجتماعی از کارکنان‌شان را می‌توان مداخله‌ای مؤثر برای اثربخش کردن فرهنگ خانواده کار دانست. اما مهم‌تر از آن آموزش سرپرستان بلافصل، برای حمایت از همکاران‌شان جهت تعادل‌بخشی بین تقاضاهای کار و خانواده است.

مرضیه حاج رسولیها, حمیدرضا عریضی
PDF
237-250

پژوهش حاضر درصدد است رابطه بين عوامل خانوادگي شامل پايگاه اجتماعي ـ اقتصادي، حمايت خانواده، تعلق خانوادگي، گرانباري نقش خانوادگي و ساختار توزيع قدرت در خانواده را با تعارض نقش‌هاي شغلي و خانوادگي زنان شاغل در شهر يزد مورد بررسي قرار دهد. روش تحقيق، از نوع توصيفي ـ همبستگي است؛ و نمونه پژوهش با استفاده از شيوه نمونه­ گيري خوشه­ اي از 323 نفر از زنان شاغل انتخاب شده است. مقیاس های تعارض نقش‌هاي شغلي و خانوادگي، حمايت اجتماعي در خانواده، درگيري خانوادگي، گرانباري نقش خانوادگي، و ساختار قدرت در خانواده در این پژوهش مورد استفاده قرار گرفتند. داده‌ها به کمک نرم‌افزار آماري SPSS و AMOS مورد تحليل قرار گرفتند. نتايج نشان داد بين پايگاه اجتماعي ـ اقتصادي، حمايت اجتماعي خانواده از فرد شاغل، تعلق خانوادگي و ساختار توزيع قدرت در خانواده با تعارض ميان نقش‌هاي شغلي و خانوادگي زنان شاغل در شهر يزد رابطه منفي و معني‌داري وجود دارد. در مقابل گرانباري نقش خانوادگي و تعارض نقش‌هاي شغلي و خانوادگي داراي رابطه‌اي مثبت و معني‌دار مي‌باشند. بنابراين به طور كلي عوامل خانوادگي از جايگاه بسيار مهمي در ميزان تعارض ميان نقش‌هاي شغلي و خانوادگي برخوردار است و مي‌تواند نقش مؤثري در كاهش فشار و تنش رواني ناشي از اين تعارض ايفا كند.

سیدعلیرضا افشانی, لیدا هاتفی
PDF
251-267

هدف اصلی پژوهش حاضر مقایسه شادکامی، سبک­ های عشق و نارسایی­ هیجانی در افراد زودازدواج و افراد دیرازدواج بود. از بین جامعه آماری پژوهش حاضر که شامل کلیه زوج ­های ساکن شهر اردبیل بودند،50 آزمودنی زودازدواج (25 زن و 25 مرد) و 50 آزمودنی دیرازدواج (25 زن و 25 مرد) به روش نمونه­ گیری در دسترس به عنوان دو گروه مورد مطالعه انتخاب شدند. فهرست شادکامی آکسفورد، آزمون سبك­هاي عشق و مقیاس آلکسی‌تیمیا به عنوان ابزارهای جمع­ آوري اطلاعات بر روي آزمودنی­ ها اجرا شد. روش تحقيق پژوهش حاضر علي ـ مقايسه­اي بود. برای تجزیه و تحلیل داده­ ها از آزمون تحليل واريانس چندمتغيري و آزمون ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد. نتايج پژوهش نشان داد که بین میانگین نمرات شادکامی، سبک­ های عشق و نارسایی هیجانی در افراد زودازدواج و افراد دیرازدواج تفاوت آماری معناداری وجود دارد. به طوری که میانگین نمرات افراد دیرازدواج در متغیر شادکامی، سبک عشق واقع­گرا و سبک عشق رفاقتی بیشتر از افراد زودازدواج بود. اما میانگین نمرات افراد زودازدواج در سبک عشق رمانتیک، سبک عشق وابسته، دشواری شناسایی و توصیف هیجانات و تفکر عینی در مقایسه با افراد دیرازدواج به طور معناداری بیشتر بود. براساس این نتایج پیشنهاد می­شود متخصصین خانواده در مراجعان زودازدواج و دیرازدواج این متغیرها را مدنظر داشته باشند.

اسماعیل سلیمانی, مجتبی حبیبی, محمد صاحب قران فرد
PDF
269-285

این مقاله به شیوه استقرایی و کیفی و با استفاده از روش مردم‌نگاری به مطالعه طلاق توافقی در بستر اندیشه و نگرش زنان متقاضی این نوع طلاق، پرداخته است. بر اساس روش نمونه‌گیری کیفی ـ هدفمند با 30 نفر از زنانی که برای طلاق توافقی به دادگاه خانواده شهرستان کرج مراجعه نموده ‌بودند، مصاحبه عمیق انجام یافت. یافته‌های به‌ دست آمده شامل شش مقوله عمده به شرح ذیل است: بازاندیشی در نقش مرد به عنوان نان‌آور خانواده، روابط جنسی نامطلوب، درگیری عاطفی، اختلافات فرهنگی ـ اجتماعی، فشار هنجاری اطرافیان و اختلالات شخصیتی و رفتاری. مقوله هسته ـ محوری این بررسی «جهت‌گیری زنان نسبت به طلاق توافقی» است که سایر مقولات عمده را در بر می‌گیرد و خود می‌تواند در تغییر و جهت‌دهی معنایی طلاق توافقی نزد زنان مؤثر واقع شود. با توجه به نتایج تحقیق، لفظ توافق در این گونه طلاق‌ها قابل تأمل است، زیرا تأمل در شرایط منجر به طلاق توافقی و کمی‌سازی مقولات، حاکی از آن بود که در نزدیک به %32 طلاق‌های توافقی، واژه توافق برازنده نیست، زیرا زن کاملاً با اجبار و از روی استیصال، اجبار و تهدید تن به آن داده است.

مهری سادات موسوی
PDF
287-304

ازدواج در سنین پایین، امکان اضرار به کودک را افزایش می­ دهد؛ لذا قوانین جدید در راستای حمایت از حقوق آنان در مقابله با ازدواج زودهنگام، ضمانت اجرا تعیین نموده ­اند. طبق روایات اسلامی، سن بلوغ نکاح دختران، 9 سال تمام قمری است، ولی مقنن، این سن را به 13 سال تمام شمسی افزایش داده است. قانون حمایت خانواده 1391 در ماده­ 50 با توجه به قانون مدنی برای تزویج دختر زیر سن 13 سال تمام شمسی با این قید که نکاح بدون اذن ولی و تشخیص دادگاه صورت گرفته باشد، در صورت ایجاد نقص عضو ناشی از نزدیکی، برای زوج دیه و حبس مقرر نموده است. این در حالی است که مقنن، در قانون مجازات اسلامی 1392، زوجه­ نابالغ را در صورت افضا شدن که از مصادیق بارز نقص عضو موضوع ماده­ 50 قانون حمایت خانواده است، علاوه بر دیه و مهریه، تا زمان فوت یکی از زوجین، مستحق نفقه دانسته است. در این مقاله، مشخص شد حکم قانون حمایت خانواده در موضوع مشترک افضا هم‌چنان باقی است و توسط قانون مجازات اسلامی نسخ نشده است. در راستای حمایت از حقوق کودک با توجه به تفاوت ­های این دو ماده، نویسندگان درصددند، میزان مسئولیت زوج را در این نوع نکاح، ترسیم نمایند.

عبادالله رستمی چلکاسری, امین قاسم پور, سعید خوافی
PDF
305-329