دوره 11, شماره 4

زمستان1394

فهرست مطالب

علمی - پژوهشی

گاه علی‌رغم آگاهی از شیوه­های تعارضی سازگارانه، انگیزه­ای برای رفتار مناسب احساس نمی­شود. انتظار می­رود تا فضیلت­ها با تأثیر بر انگیزش برای رفتار اخلاقی، بر احتمال رفتارهای سازگارانه بیفزایند. پژوهش حاضر به بررسی رابطه­ منش و فضایل خانوادگي، منابع خانوادگي و بينش مشترک زیربنایی آن که از دیدگاه روان­شناسی مثبت، عناصر درونی لازم برای داشتن یک زندگی سالم هستند، با رضایت زناشویی پرداخته است؛ در این راستا، سبـک­هـای کنترل تعارض زوجین واسطه­ای فـرض می­شود که فضایل را با رضایت زناشویی پیوند می‌دهد. طی یک طرح همبستگی، دانشجویان ساکن در خوابگاه­های متأهلی چند دانشگاه، با روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند و پرسش‌نامه‌های توانمندی­های منشی، رضایت زناشویی، و سبک­های کنترل تعارض را تکمیل نمودند؛ داده­ها با روش مدل­یابی معادلات ساختاری تحلیل ­شد.شجاعت و تعالی، پیش­بین رضایت زناشویی و سبک­های کنترل تعارض سازگارانه هستند، اما انسانیت رابطه­ معنی­داری با رضایت ندارد. سبک­های کنترل تعارض سازگار، در رابطه­ فضایل و رضایت‌مندی میانجی­گری می­کنند. رضایت زناشویی بیشتر از آن‌که ناشی از عشق میان همسران باشد، ریشه در ویژگی­های درونی فرد دارد. فضایل با تأثیر بر شیوه­های تعامل زوجین در حین تعارض، بر پیامد ازدواج مؤثرند؛ تلویحات این نتایج برای مداخلات درمانی در خانواده­درمانی مثبت، مورد بحث قرار گرفته است.
حسین نادری, حسین پورشهریار, امید شکری
PDF
417-438

جنين آزمايشگاهي بر اساس اصول اخلاقي و قوانين طبيعي در حكم جنين عادي است. اختلافي كه در نمو طبيعي جنين آزمايشگاهي با جنين طبيعي وجود دارد نبايد احكام حاكم بر آن را متفاوت كند، چرا كه وصف جنين در مورد آزمايشگاهي نيز قابل اعمال و گسترش است. اين امر بيانگر آن است كه جنين آزمايشگاهي داراي همان حقوقي خواهد بود كه قانون براي جنين عادي در نظر گرفته است. به همين جهت، به رغم ادعاي برخي مبني بر ماليت جنين و به تبع، قابليت مورد معامله واقع شدن آن، آن‌چه در اين نوشتار بدان پرداخته مي‌شود. بيان نقدهايي بر اين نظريه و اثبات شخصيت جنين از لحظه‌ انعقاد نطفه است و از اين حيث تفاوتي ميان جنين طبيعي و آزمايشگاهي وجود ندارد. بنابراين حتي ضمن عقودي مانند هبه نيز نمي‌تواند مورد معامله و موضوع حق واقع شود.

محمد حسن صادقی مقدم, مصطفی مظفری
PDF
439-453

واقعه تولد فرزند اول يكي از مهم‌ترين رويدادهاي زندگی زوجين مي­باشد؛ چرا كه اغلب والدین با تولد فرزند اول خود، دچار یک تحول درونی می­شوند. اين مطالعه به منظور توصيف تجارب زوجين از نخستين تجربه فرزنددار شدن در رابطه با تقبل و مشاركت نقشي و حمايت آنان مي­باشد. اين پ‍‍ژوهش يك مطالعه كيفي است.

نمونه‌گيري به روش مبتني بر هدف متشكل از 14 نفر از زوجيني كه داراي يك كودك در سن نوپايي بوده­اند انجام گرفت. روش تجزيه و تحليل كلايزي راهنماي فعاليت­هاي پ‍ژوهشگران در اين مطالعه بود. روايي و پايايي مطالعه حاضر ريشه در چهار محور ارزش واقعي، كاربردي بودن، مبتني بر واقعيت بودن و تداوم دارد.

سه تم اصلي و كلي با عنوان «تقبل نقشي، مشاركت نقشي و حمايت اجتماعي» از متن مصاحبه­هاي استخراج شده به دست آمد. نتايج پژوهش حاضر نمايانگر سه عنصر اساسي و مهم «تقبل نقشي، مشاركت نقشي و حمايت اجتماعي» در جهت حفظ و تحكيم زندگي خانوادگي و زناشويي زوجين در طول نخستين تجربه آنان از مرحله فرزنددار شدن است. بر همين اساس مراقبين سلامتي بايستي از اين اطلاعات براي آمادگي بهتر زوجين براي چالش­هاي مرحله فرزنددار شدن استفاده نمایند.

روح انگيز محمدي خشوئي, معصومه محمدی خشوئی, مریم قربانی, سوسن خسروی
PDF
455-469

خانواده مهم‌‌ترین نقش را در جامعه‌پذیری و شکل‌گیری شخصیت فرزندان ایفا می‌کند. بنابراین با توجه به ‌این واقعیت که هدف اولیه نظام عدالت کیفری اطفال، تربیت و مداخله در فرآیند شکل‌گیری شخصیت اطفال بزهکار است، حضور و عملکرد خانواده در مرحله پاسخگویی دستیابی به این هدف ارزشمند را میسر می‌گرداند. افزون بر این، خانواده جایگاه قابل‌ توجهی در حوزه پیشگیری رشدمدار دارد. در نتیجه دخالت خانواده در این مرحله، زمینه‌ساز اجرای تدابیر رشدمدار در عرصه نظام عدالت کیفری اطفال می‌گردد و از این حیث بسیار مؤثر خواهد بود.

قانون مجازات اسلامی 1392، با درنظر داشتن این مسائل کلیدی، توجه به‌ خانواده را در دستورکار خویش قرار داده و پیش از تعیین هرگونه مجازات دیگری، صحبت از خانواده را به میان آورده است. بدین نحو که در گام نخست و با رعایت مقررات مربوط به حضانت، تسلیم طفل به خانواده را به عنوان یک پاسخ مؤثر مطرح کرده است و در گام بعدی، با نظر داشتن به‌ کارکرد نظارتی، پرورشی و آموزشی این نهاد، خانواده را متعهد به اجرای دستورات بازپرورانه دادگاه در رابطه با اطفال بزهکار نموده است؛ تا از رهگذر چنین پاسخی اهداف بازپرورانه و اصلاحی ـ درمانی نظام دادرسی اطفال مذکور تحقق یابد.

محمد روشن, انسیه حسینی
PDF
471-490

پژوهش حاضر با هدف بررسی و مقایسه نقش سبک­های دلبستگی و راهبردهای تنظیم هیجان در پیش­بینی مشکلات رفتاری ـ هیجانی نوجوانان شبه ­خانواده و نوجوانان غیر­شبه­ه خانواده انجام گردید. مطالعه حاضر یک پژوهش علّی ـ مقایسه­ای بوده و جامعه پژوهش را تمامی نوجوانان مراکز شبه ­خانواده و نوجوانان ساکن استان اردبیل بودند. 30 نفر از نوجوانان شبه­ خانواده به شیوه داوطلبانه و 30 نفر از نـوجوانان غیر­شبه ­خانواده به شیـوه تصادفی انتخاب شدند و به فرم کوتاه پرسشنامه راهبردهای شناختی تنظیم هیجان، فهرست مشکلات رفتاری و پرسشنامه سبک­های دلبستگی پاسخ دادند.

نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد دلبستگی اضطرابی، اجتنابی و نشخوارگری در نوجوانان شبه­ خانواده و دلبستگی اضطرابی و فاجعه­ پنداری در نوجوانان غیرشبه­ خانواده درونی سازی رفتاری را پیش­بینی نمودند. در نوجوانان شبه ­خانواده، نشخوارگری و دلبستگی اضطرابی و در نوجوانان غیر­شبه­ خانواده راهبرد ملامت دیگران، دلبستگی اضطرابی، ارزیابی مجدد مثبت، فاجعه­ پنداری و نشخوارگری برونی ­سازی رفتاری را پیش­بینی نمودند.

همچنین نوجوانان شبه­ خانواده بیشتر دارای سبک دلبستگی اجتنابی و اضطرابی هستند و کمتر از سبک دلبستگی ایمن برخوردارند و از راهبردهای ناسازگارانه ملامت خویش، نشخوارگری، فاجعه­ پنداری و ملامت دیگران بیشتر استفاده کرده و نشانگان درونی­سازی در آنان بیشتر از نوجوانان عادی است. بنابراین نوجوانان شبه­ خانواده بیشتر از راهبردهای هیجانی ناسازگارانه و سبک‌های دلبستگی نا‌‌‌ایمن برخوردارند.

فرشته پورمحسني كلوري, سید عادل ایرانی کلور, مریم طهرانی زاده
PDF
491-512

این مقاله به بررسی مفهوم خانه نزد دختران فراری پرداخته و با مطالعه تجربه زیسته این گروه تلاش شده تا به درکی مناسب از «خانه» نائل گردد و در گسترش دانش پایه موجود در خصوص پدیده دختران فراری نقشی درخور ایفا نماید. مطالعه حاضر به روش پدیدارشناختی و با استفاده از روش کلایزی انجام پذیرفته است. داده‌ها از طریق مصاحبه با 10 دختر در سن 15 تا 20 سال که مدت زمان زیادی از فرارشان نمی‌گذشت، جمع‌آوری گردیده است. یافته‌‌ها حاکی از درک پیچیده‌ای از خانه توسط شرکت‌کنندگان بود. در اصل، معانی خانه برای آن‌ها با «نبود» آن مرتبط بوده و هم‌زمان خانه ایده‌آل، واقعی، بی‌خانمانی و خانه جایگزین در ذهن این دختران لانه گزیده و در رفتارهایشان تجلی آن دیده می‌شود. بودن یا نبودن در این چارچوب، خود منشاء قضاوت‌هایی در خصوص آنان و شخصیت‌شان می‌باشد. در واقع درک معنای خانه به عنوان ساختی ذهنی، بخشی از شخصیت دختران را تشکیل داده و متأثر از هنجارها و ساختارهای غالب اجتماعی است. دخترانی که خارج از «خانه» باقی می‌مانند به عنوان منحرفان، ناقضان نظم اجتماعی و روسپی برچسب زده می‌شوند که از تصاویر اجتماعی «زن»، «دختر خوب» و «طبیعی» خارج شده و جامعه آن‌ها را به عنوان ساختار غیرزنانه و غیرخانگی برساخت می‌کند. خارج از خانه بودن، خود جواز چنین برچسبی را به تنهایی فراهم می‌آورد و منشاء مشکلات روانی، جسمانی و اجتماعی دختران فراری خواهد بود.

علی هاشمیان‌فر, مهری سادات موسوی
PDF
513-530

هدف از پژوهش حاضر بررسی مقدماتی ویژگی­های روان‌سنجی مقیاس ادراک کارآمدی جمعی خانواده در نوجوانان است. روش پژوهش حاضر، توصیفی و مقطعی است و جامعه آماری در این پژوهش، دانش­آموزان شهرستان قدس استان تهران است که با استفاده از روش نمونه­گیری تصادفی دو مرحله­ای، 891 نفر از آن­ها انتخاب شدند. ابزار پژوهش، پرسشنامه ادراک کارآمدی جمعی خانواده بود که همراه با پرسشنامه‌های (CPIP)، (YSR) و (FAD) روی گروه نمونه اجرا شد. نتایج تحلیل عاملی اکتشافی دو عامل را مشخص کرد و تحلیل عاملی تأییدی این مقیاس هم از مدل دوعاملی و هم از مدل تک عاملی حمایت کرد؛ البته مدل دوعاملی نسبت به تک عاملی برازش بهتری داشت. در بررسی روایی واگرا و همگرا از طریق ضریب همبستگی پیرسون، مقیاس ادراک کارآمدی جمعی خانواده بـا پرسشنـامه­هـای (CPIP)، (YSR) و (FAD) رضایت‌بخش بود. همچنین نتایج ضریب آلفای کرونباخ 92/0 و ضریب باز آزمایی 83/0 به دست آمد؛ بنابراین بر اساس نتایج به دست آمده از این پژوهش، مقیاس ادراک کارآمدی جمعی خانواده دارای ویژگی­های روان‌سنجی مناسبی است و می­توان آن را برای اهداف پژوهشی و ارزیابی خانواده­ها در مشاوره خانواده مورد استفاده قرار داد.

لیلی پناغی, ایرج مختارنیا, فاطمه کلانتری
PDF
531-550