دوره 11, شماره 2

تابستان1394

فهرست مطالب

علمی - پژوهشی

پژوهش حاضر، با هدف بررسي ميزان و انواع خشونت اِعمال شده عليه زنان در خانواده‌ها و تأثير عوامل اجتماعی مؤثر بر خشونت انجام يافته است. اين پژوهش به روش پیمایش و با كمك پرسش‌نامه بر روي 384 نفر از زنان متأهل شهر اردبیل كه حداقل يك سال از ازدواج آن­ها مي‌گذرد، انجام گرفته است. با توجه به ناهمگني اقتصادي و اجتماعي شهر اردبیل، از شيوۀ چند مرحله‌اي براي نمونه‌گيري استفاده شده است. بر اساس يافته‌هاي اين پژوهش، متغيرهاي تصور فرمانبردارانۀ زن از نقش خود در خانواده، تصور سلطه­گرايانه مرد از نقش خود در خانواده و تفكيك نقش­های جنسيتي زن و مرد، تأثیر مستقیم و معناداری بر خشونت علیه زنان دارند و سطح زندگي خانواده، مذهبی بودن زن و تحصيلات زن و مرد بر خشونت علیه زنان تأثیر معکوس و معنی­داری داشته ­است.

بر اساس نتايج رگرسیون چندگانه به شيوۀ همزمان، كل متغيرهاي مستقل 6/45 درصد از تغييرات متغير وابسته را تبيين مي­كنند.

جامعه­پذیریِ نقش‌های جنسیتی (سه متغیر تصور فرمانبردارانه، تصور سلطه‌گرایانه و تفکیک نقش‌های جنسیتی) بیش‌ترین تأثیر را در خشونت علیه زنان در جامعه ایفا می‌کنند.

سمیه محمداوغلي
PDF
149-163

هدف از پژوهش حاضر، بررسي علل خيانت از ديدگاه زنان و مردان مراجعه‌كننده به دادگاه خانواده بود. بدين منظور در قالب يك طرح كيفي، 42 نفر از مراجعه‌كنندگان به دادگاه خانواده، به روش نمونه‌گيري هدفمند انتخاب شدند و با استفاده از مصاحبۀ عميق نيمه ساختار يافته، بررسي اسناد موجود و مصاحبه با قاضي مورد مطالعه قرار گرفتند و در نهايت، داده‌هاي حاصل از آن‌ها با استفاده از روش تحليل محتواي عرفي مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت.

نتايج پژوهش حاكي از آن بود كه سه عامل مسائل بين فردي، روابط همسران و جامعه، اصلي‌ترين علل خيانت از ديدگاه زنان و مردان هستند، در حالي كه هيچ يافته‌اي مبني بر تصميم به جدايي، به علت خيانت عاطفي صِرف، مشاهده نشد. علاوه بر اين، يافته‌ها نشان داد كه راهبرد اصلي مردان در مقابل خيانت همسر، خشونت و تصميم به جدايي است، در حالي كه اين راهبردها در مورد زنان طيف وسيع‌تري را در بر می‌گرفت و آن‌ها با تكرار خيانت جنسي همسر، بعد از گذشت حداقل شش ماه تصميم به جدايي مي‌گرفتند. نتايج اين پژوهش، با بیان این که مي‌توان با مشاورۀ پيش از ازدواج گامي در راستای كاهش خیانت‌ برداشت، بر اهميت جامعه در بروز این پديده تأكيد می کند. بنابراين، انجام اقداماتي از طرف مسئولين در جهت سلامت جامعه ضروري به نظر مي‌رسد.

مجتبی حبیبی عسگرآباد, زهرا حاجي حيدري
PDF
165-186
اطلاعات کمی در مورد چگونگی بروز فرایند انگ­زنی در فرهنگ­های مختلف وجود دارد. هدف پژوهش حاضر، بررسی مفهوم انگ­زنی در فرهنگ ایرانی است. به این منظور با استفاده از روش کیفی تحلیل محتوا بر روی نمونه­­­­ای متشکل از 25 نفر از خانواده­های بیماران مبتلا به اختلالات شدید روان­پزشکی به ارزیابی این مفهوم پرداخته شد. تأثير انگ توسط دو نفر متخصص سنجیده شد.

با تحلیل محتوای اطلاعات حاصله چند طبقه، که نشانگر ادراک مراقبین از انگ بود، مشخص گردید.

 طبقات عمده، دربرگیرندۀ این مفاهیم بودند: پنهان کاری، نگرش­های مبتنی ­بر انتقال ژنتیکی بیماری، عقاید سنّتی در جامعه نسبت به بیماران روان­پزشکی، عقاید مبتنی ­بر مشیّت الهی و پذیرش، فشار و اهمیت تفاوت­های جنسیتی در میزان انگ دریافتی. با توجه به نتایج، به ­نظر می­رسد که بیماران با اختلالات روان­پزشکی و خانواده­های آن­ها، از دامنۀ وسیعی از پیامدهای بیماری در قالب انگ رنج می­برند. پنهان­کاری و محدودیت به عنوان تجربۀ شایع در میان این خانواده­ها گزارش شدند. افزایش اطلاعات عمومی افراد در رابطه با انگ بیماری، به تعدیل نگرش­های انگ­زنی و واکنش­های منطبق­تری از سوی بیماران و خانواده­های آن­ها منجر می­گردد.
سمیرا کرملو, احمد برجعلی, یاسمن متقی‌پور, منصوره السادات صادقی
PDF
187-202

پژوهش حاضر، در صدد بررسی رابطۀ ساختار قدرت مرد مقتدر در خانواده با عملکرد خانواده است. نمونۀ پژوهش، شامل 170 نفر از معلمان مدارس شهرستان نورآباد لرستان بود، که به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای انتخاب شدند. در این پژوهش، از پرسش‌نامۀ 45 سؤالی عملکرد خانواده (FAD-I) و پرسش‌نامۀ 36 سؤالی ساختار قدرت در خانواده استفاده شد. پژوهش کمّی از نوع هم‌بستگی بود. تحلیل داده‌ها، بر اساس ضریب هم‌بستگی پیرسون و رگرسیون چند متغیرۀ گام به گام صورت گرفت. نتایج حاصل از تحلیل داده‌ها، نشان داد که بین مقیاس ساختار قدرت مرد مقتدر در خانواده و عملکرد خانواده (عملکرد کلی خانواده، عواطف و حل مسئله) رابطۀ مثبت معنادار وجود دارد. اما بین ساختار قدرت مرد مقتدر در خانواده و مؤلفۀ نقش، رابطۀ معنادار به دست نیامد. هم‌چنین، ساختار قدرت (شیوۀ اعمال قدرت) در خانواده با اقتدار مرد، حدود 10% از واریانس عملکرد خانواده را تبیین کرد. بنابراین، اقتدار بیش‌تر مرد در خانواده، عملکرد خانواده را تقویت می‌نماید.

محمد زارعی توپخانه, مسعود جان‌بزرگی, محمدرضا احمدی
PDF
203-218

هدف پژوهش حاضر، بررسی میزان پیش‌بینی مؤلفه‌های تعارض، شامل "شدت" و "فراوانی" تعارض توسط ابعاد الگوهای ارتباطی خانواده، شامل "جهت‌گیری گفت‌و‌شنود" و "جهت‌گیری هم‌نوایی" است. مشارکت‌کنندگان در پژوهش، 189 دانش­آموز (73 دختر و 116 پسر) مقطع متوسطه شهر بیرجند بودند، که به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. برای سنجش مؤلفه‌های تعارض، از پرسش‌نامۀ اندازه‌گیری تعارض والد ـ ‌نوجوان و برای سنجش ابعـاد الگـوی ارتبـاطی خـانواده، از نسـخـۀ فرزندان، ابزار تجدید نظر شدۀ الگوی ارتباطی خانواده (RFCP) استفاده شد. پایایی ابزار، به روش آلفای کرونباخ محاسبه شد. نتایج، بیان‌گر پایایی مطلوب مقیاس‌ها بود، با استفاده از تحلیل رگرسیون به روش هم‌زمان، قدرت هر یک از ابعاد الگوهای ارتباطی خانواده (جهت‌گیری گفت‌و‌شنود و جهت‌گیری هم‌نوایی) در پیش‌بینی فراوانی و شدت تعارض، مورد بررسی قرار گرفت. یافته­ها نشان داد، جهت‌گیری گفت‌و‌شنود، پیش‌بینی‌کنندۀ منفی و معنادار شدت تعارض در هر دو گروه از دختران و پسران بود. جهت‌گیری هم‌نوایی، پیش‌بینی‌کنندۀ مثبت و معنادار شدت تعارض در گروه پسران بود. بنابراین لزوم توجه و آموزش در زمینۀ نحوۀ رفتار و تعامل والدین با نوجوان و ارتقای کیفیت مهارت‌های ارتباطی در خانواده، می‌تواند عامل بازدارنده در کاهش تعارضات والدین و نوجوانان باشد.

خدیجه جعفرنژاد, محمدرضا اسدی یونسی, میترا راستگومقدم
PDF
219-235
پژوهش حاضر، با هدف بررسی ارتباط بین الگوهای ارتباطی خانواده (گفت‌وشنود و همنوایی) با خودپنداره (تحصیلی، اجتماعی، ورزشی و ارزشی) انجام گرفت. جامعۀ آماری پژوهش، شامل 192 دانش‌آموز مقطع راهنمایی شهر شیراز (95 دختر و 97 پسر) بود، که به روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای انتخاب شدند. به‌منظور گردآوری داده‌ها، از پرسش‌نامۀ تجدید نظرشدۀ الگوهای ارتباطی خانواده کوئرنر و فیتزپاتریک و مقیاس خود پندارۀ منداگلیو و پی‌ریت استفاده شد.

نتایج نشان داد ارتباط خانوادگی از نوع گفت‌وشنود، به ‌صورت مثبت و معناداری، به پیش‌بینی همۀ ابعاد خودپنداره می‌پردازد؛ در حالی‌که قدرت پیش‌بینی ارتباط خانوادگی از نوع همنوایی معنادار نبود. هم‌چنین، بیش‌ترین همبستگی بین متغیرهای ارتباط خانوادگی و خودپنداره، در گروه دخترها، متعلق به رابطۀ بین خودپندارۀ ارزشی و ارتباط گفت‌وشنود بوده و در گروه پسرها مربوط به رابطۀ بین خودپندارۀ ورزشی و ارتباط گفت‌وشنود است. بنابراین می‌توان گفت، خانواده‌های با جهت‌گیری گفت‌وشنود، باعث افزایش سازگاری و خودپنداره در فرزندان می‌شوند.

محمود بهرامی, فریبا خوشبخت
PDF
237-256

خانواده، نظام ارتباطی پیچیده و درهم‌تنیده‌ای است که تعاملات متقابل اعضاء با یک‌دیگر، روابط را شکل می‌دهد. ارتباطات سالم، براي پرورش يك خانواده بسيار حياتي است. هدف پژوهش حاضر، بررسی تأثیر نقش میانجی مثلث‌سازی در رابطۀ بین خصومت آشکار والدین و مشکلات رفتاری نوجوانان می‌باشد.

بدین منظور، 900 نفر (450 دختر و 450 مادر) با استفاده از روش نمونه­گیری تصادفی خوشه­ای چند مرحله­ای انتخاب شدند. پرسش‌نامه‌های مثلث‌سازی از نظر نوجوانان، مثلث‌سازی از نظر والدین و پرسش‌نامه‌های خصومت آشکار اولری ‌ـ ‌پورتر و فرم خودگزارشی جوانان (YRS) برگرفته از نظام سنجش مبتنی بر تجربۀ آشنباخ، توسط شرکت‌کنندگان تکمیل شدند.

داده‌ها، به روش تحلیل مسیر با استفاده از نرم‌افزار SPSS تحلیل شد. اثر واسطه­ای مثلث‌سازی (از نظر نوجوان و از نظر والدین) در رابطۀ خصومت آشکار والدین و مشکلات درونی‌سازی به ‌طور کامل دیده نشد؛ هرچند مثلث‌سازی، اثر واسطه­ای جزئی خود را در رابطه نشان داد. نیاز است که هنگام بروز مشکلات زناشویی، نوجوانان خود را از اختلافات آن­ها دور نگه‌داشته و بتوانند احساسات و هیجانات خود را به شکل مناسبی مدیریت کنند، تا کم‌تر درگیر تنش­های والدین‌شان شوند.

مرضیه بهزادی, علی زاده‌محمدی, محمدعلی مظاهری, محمود حیدری, رقیه نوری‌پور لیاولی
PDF
257-270