دوره 9, شماره 2

تابستان1392

فهرست مطالب

علمی - پژوهشی

پژوهش حاضر با هدف بررسی ترجیحهای انتخاب همسر دختران و پسران، مقایسۀ ملاک‌های دو جنس و بررسی تغییرات ایجاد شده در مهم‌ترین ملاک‌های این نمونه، در مقایسه ‌با نمونه ‌پژوهشی انجام گرفت که در اوایل دهۀ شصت در کشور انجام شده بود. تعداد ۳۷۵ دانشجو (۱۶۸ پسر و ۲۰۷ دختر) به شیوۀ نمونه‌گیری در دسترس از بین دانشجویان دانشگاه شهید بهشتی انتخاب شدند و با استفاده از پرسش‌نامۀ ملاک‌های انتخاب همسر بررسی شدند. داده‌های پژوهش با استفاده آزمون‌های فریدمن و t مستقل تحلیل شد. یافته‌ها حاکی از آن بود که بین پسران و دختران در بیشترِ ملاک‌های انتخاب همسر تفاوت معناداری وجود دارد.به‌ طور کلی، پسران، ملاک‌های مرتبط با زیبایی و دختران، ملاک‌های مرتبط با توانایی مالی مرد و قابل ‌اتکا بودن او را بیشتر ترجیح می‌دهند. همچنین مقایسۀ نتایج پژوهش حاضر با پژوهش انجام‌ شده در اوایل دهۀ شصت نشان‌دهندۀ تغییراتی در زمینۀ ملاک‌های انتخاب همسر، از جمله افزایش اهمیت آیندۀ مالی خوب برای دختران و اهمیت زیبایی برای پسران نمونه حاضر بود. یافته‌های مربوط ‌به تفاوت‌های جنسیتی از دیدگاه تکاملی انتخاب همسر حمایت کرد. مقایسۀ نتایج پژوهش حاضر با پژوهش انجام‌ شده در اوایل دهۀ شصت نیز حاکی از تغییراتی در فرهنگ کشور از ارزشهای سنتی و دینی در انتخاب همسر به‌سوی ارزش‌های غیرسنتی و مدرن بود.
هاشم جبرائیلی, علی زاده محمدی, محمود حیدری
PDF
155-171
پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش تعامل زوجين در كاربرد مهارت‌‌هاي ارتباطي براساس مشاهدۀ تعامل‌‌هاي زوجين طراحی شد. بدین ‌منظور، ۳۱ زوج سازگار و ناسازگار (۱۶ زوج ناسازگار)، از بين زوجين ۱۸ تا۵۰ سال ساكن تهران از طريق نمونه‌گيري در دسترس انتخاب شدند. سپس با طراحي سناريويی هدفمند، در چند مرحله از تعاملات زوج‌‌ها فيلم‌برداري شد. اين سناريو شامل حل مسئله و تصمیم‌گیری و صحبت دربارۀ خاطرۀ خوب قبلی بود. ابزار گردآوری اطلاعات نیز پرسش‌نامۀ سازگاری زناشویی (MAT) و نظام کدگذاری تعامل زوجین ایرانی (ICICS) بود. نتايج تحليل داده‌‌ها نشان داد در حالي‌كه با افزايش تعامل مثبت بين زوج‌‌ها مهارت حل مسئله و مذاكره بيشتر رخ ميدهد، هرچه تعامل منفي زوج‌‌ها افزايش مي‌يابد، مهارت حل مسئله يا مذاكره كمتر اتفاق مي‌افتد. همچنين در حالي‌كه تعامل منفي زوج‌‌ها پيش‌بينيكنندۀ منفي براي استفاده از مهارت تصميم‌گيري است، زوجيني كه ميزان تعاملات مثبت آن‌‌ها‌ بيشتر بود، بيشتر توانستند دربارۀ خاطرات خوب خود صحبت كنند. از سويي نیز نتايج تحليل داده‌‌ها نشان داد زوجيني كه از توانمندي مهارت‌‌هاي حل مسئله/مذاكره و تصميمگيري و مرور خاطرات خوب برخوردار بودند، ميزان سازگاري زناشويي بیشتری نيز داشتند. در تفسیر یافته‌‌های فوق، پژوهشگران به نقش مخرب تعاملات منفی بر فضای روانی زوج‌‌ها و تشدید احساسات منفی رد‌ و بدل ‌شده بین آن‌‌ها‌ اشاره کرده و اعتقاد دارند در این مواقع، زوجین به کمک به یکدیگر برای حل تعارض تمایلی ندارند. همچنین هرچه تعامل منفی بیشتر باشد، حافظه نیز با ایجاد فیلتر منفی نمی‌تواند خاطرات خوب را یادآوری کند.
منصوره‌السادات صادقی, محمدعلی مظاهری, فرشته موتابی
PDF
173-188
خوداثرمندی والدینی به ‌معنای سطح اطمینان ادراک ‌شدۀ والد از چگونگی ایفای نقش خود است و می‌تواند با سازگاری روان‌شناختی و اجتماعی کودک و والد هم‌بسته باشد. هدف پژوهش حاضر، بررسی عوامل مؤثر در خوداثرمندی والدینی مادران کودکان زیر دو سال بود. این مطالعه در زمرۀ مطالعات توصیفی ‌ـ ‌پسرویدادی قرار دارد. بدین‌ منظور، با روش نمونه‌گیری هدفمند و در دسترس، از ۲۲۰ تن از مادران کودکان زیر دو سال شهر تهران خواسته شد تا به سؤالات پژوهش پاسخ دهند. از شاخص استرس والدینی (آبیدین، ۱۹۹۵)، مقیاس منابع حمایت اجتماعی (کوسک و کوسک، ۲۰۰۲)، پرسش‌نامۀ اثرمندی مادرانه (تتی و گلفند، ۱۹۹۱)، پرسش‌نامۀ افسردگي بك (بک، ۱۹۷۶)، پرسش‌نامۀ خُلق‌ و ‌خوی کودک (بیتس، ۱۹۸۶) و مقیاس اضطراب جدایی مـادرانه (هوک و مک برید و گنزدا، (۱۹۸۹) برای جمعآوری دادهها استفاده شد. نتایج تحلیل رگرسیون گام‌به‌گام نشان داد خُلق‌و‌خوی کودک و افسردگی مادر و استرس والدینی، در سه گام، حدود ۳۳ درصد واریانس خوداثرمندی والدینی مادرانِ کودکان زیر دو سال را تبیین میکنند؛ بنابراین برنامههای آموزشی و پیشگیرانه با در نظر گرفتن این متغیرها میتوانند سطح خوداثرمندی در مادران را افزایش داده و از ناسازگاری‌های بعدی پیشگیری کنند.
کارینه طهماسیان, آسیه اناری, محبوبه فتح‌آبادی
PDF
189-204
تفاوت در ارزشها از جمله پدیده‌های اجتماعی است که خود را در وضعیت گذار جوامع بیشتر نمایان می‌سازد. فناوری‌ها و مسائل جدید اجتماعی، نسلی نو را در درون خود پرورش داده و در فرایند جامعه‌پذیری نسل جدید که خواهان برقراری ارتباط مؤثر با دیگران و بهرهگیری از میراث گذشتگان است، خلل ایجاد میکند. محققان از نظریات آلپورت و اینگلهارت در بررسی این مسئله استفاده کردهاند. اهدافی که اين تحقيق در پي بررسي آنها بوده، عبارت‌اند از: ۱. بررسی تفاوت بين سلسلهمراتبارزشى پدران با سلسلهمراتب ارزشى پسران؛ ۲. بررسی تفاوت بين ارزشهاى مادى پدران با ارزش‌هاى مادى پسران؛ ۳. بررسی تفاوت بین ارزش‌هاى فرامادى پدران با ارزشهاى فرامادى پسران.جامعۀ آمارى اين پژوهش را تمام دانشآموزان پسر سال سوم دبيرستانهاى شهر ايلام تشكيل دادهاند. براى هر یک ‌از دو نسل (پدران و پسران)، ۱۴۴ پرسش‌نامه در نظر گرفته شده، اطلاعات نيز ازطريق پرسش‌نامه و مصاحبه جمع‌آورى شده است. براساس نتايج اين پژوهش، اولويتهاى ارزشى پدران و پسران آن‌ها به‌ترتيب عبارت‌‌اند از: اقتصادى، اجتماعی، مذهبى، نظرى، سياسى و زيبايىشناسى. دربارۀ نظام ارزشى اينگلهارت، اولويت‌هاى ارزشى پدران عبارت‌اند از: ثروت و زندگى مرفه و امنيت ملی و اولویت‌های ارزشی پسران عبارت‌اند از: زندگى مرفه و ثروت و امنيت ملى. ارزش‌‌هاى فرامادى و مادى به‌ترتيب اولويتهاى ارزشى پدران و پسران را تشكيل مىداد. نتایج پژوهش نشان میدهد که در زمینۀ ارزش‌های اقتصادی و سیاسی و اجتماعی بین پدران و فرزندان آنها تفاوت عمیق و در ارزش‌های علمی و مذهبی تفاوت سطحی وجود داشته و در ارزش‌های زیبایی ‌شناختی تفاوتی وجود ندارد. در نتیجه، میتوان تفاوت را در اغلب ارزش‌های فرزندان با والدین آنها مشاهده کرد.
زینب طولابی, خلیل کمربیگی
PDF
205-219
مطالعۀ حاضر به ‌منظور اثربخشی تباردرمانی بر کاهش استرس مادرانِ دارای فرزندان پسر ۶ و۷ ساله با نشانه‌های اختلال‌های برونسو، با روش آزمایشی تک‌آزمودنی انجام شد. بدین ‌منظور، شش مادر که فـرزنـدان آن‌ها بـراسـاس سیـاهۀ رفتـاری کـودک (CBCL)، علائم و نشانه‌های اختلال‌های برونسو را نشان می‌دادند، به روش نمونه‌گیری قضاوتی انتخاب شدند آزمودنی‌ها پیش از شروع جلسات درمان، سه ‌مرتبه به فواصل یک ‌هفته‌ای، با پرسش‌نامۀ استرس والدینی ‌ـ‌ فرم کوتاه ارزیابی شدند (خط پایه) و پس ‌از آن، در نُه جلسۀ گروهی هفتگی یک ‌ساعت ‌و ‌نیمی شرکت کردند. در جلسات سوم و ششم و نهم نیز آزمودنی‌ها به‌وسیلۀ پرسش‌نامۀ مذکور ارزیابی شدند. پس از اتمام جلسات نیز دو‌ مرتبه، با فواصل دو هفته‌ای، نتایج به‌دست ‌آمده پیگیری شد. بررسی نتایج با تحلیل چشمی نمودار نشان داد که بیشترِ آزمودنی‌ها (به‌جز دو آزمودنی) تغییرات چشمگیری در شاخص استرس والدینی نشان دادند. همچنین درصد بهبودی 04/0 درصد تا ۲۳ درصد و اندازۀ اثر متوسط تا بالایی مشاهده شد؛ اما در دو آزمودنی که جلسات درمان را تکمیل نکردند، نتایج، معنادار نبود. در اندازه‌گیری‌های مکرر با استفاده از آزمون هینه فلت نیز مشخص شد که تباردرمانی بر کاهش استرس مادران مؤثر بوده است (012/0p<).
مرضیه عطاردی, اصغر دادخواه, بهروز دولتشاهی
PDF
221-239
هدف از مطالعۀ حاضر شناسایی مؤلفه‌های نگرش‌های شرم دربارۀ اختلال روانی در اعضای خانوادۀ افراد با اختلال دوقطبی و اسکیزوفرنی و نقش آن‌ها در پیش‌بینی هیجان ابرازشده بود. در این مطالعه، از ۸۵ نفر از اعضای خانوادۀ مراجعه‌کنندگان بیمارستان امام‌حسین نمونه‌گیری انجام شد. از همۀ شرکت‌کنندگان خواسته شد ابزارهای کارکرد خانواده و نگرش‌های شرم مرتبط با اختلال‌های روانی را تکمیل کنند. یافته‌ها نشان داد ۴۷ درصد از شرکت‌کنندگان نگرش‌های جامعه به اختلال‌های روانی را مثبت و ۳۵ درصد نیز نگرش‌های جامعه را به اختلال‌های روانی، منفی می‌دانند. اعضای خانودۀ بیماران دو قطبی شرم بیرونی بیشتری را از سوی جامعه گزارش کردند و شرکت‌کنندگان مؤنث نمرۀ بیشتری در شرم بیرونی از جانب خانواده دریافت کردند. بین هیجان ابراز شده با همۀ نگرشهای شرم رابطه وجود داشت. نگرش‌های انعکاس شرم بر خانواده و شرم درونی به‌صورت معنیداری هیجان ابراز شده را پیش‌بینی کردند. شرم در ایجاد نگرشهای منفی به اختلال‌های روانی نقش دارد و هیجان ابراز شده را پیش‌بینی می‌کند.
حمید خانیپور, محمود گلزاری, جمال شمس, هادی زارع, سمیرا کرملو
PDF
241-254
خانواده همواره شاخص‌ترين محيط در جامعه‌پذير كردن انسان‌ها‌ست. در اين بستر است كه كودكان با معيارهاي اخلاقي و ارزش‌هاي اجتماعي آشنا شده و به‌تدريج، به‌سوي احترام ‌گذاردن به بايدها و نبايدهاي كيفري هدايت مي‌شوند. با وجود اين، گاه محيط خانواده به عرصه‌اي براي متمايل ‌كردن كودكان به ارتكاب بزهكاري تبديل مي‌شود؛ از همین‌رو تربیت کودکان در این محیط و نیز چگونه تربیت ‌شدن آنان اهمیت بسیاری پیدا می‌کند.در گسترۀ تقنيني ايران، به الزام خانواده‌ها به تربيت كودكان و ایجاد بستر مناسب برای درست ‌تربیت‌ شدن این دسته و نیز حمایت مالی ـ ‌اقتصادی از آنان توجه شده است. طبيعتاً، اين الزام كه در قالب حق‌ ـ‌ تكليف حضانت تبلور يافته، علاوه‌بر اینكه داراي جنبۀ حقوقي‌مدني است، كاركردي جرم‌شناسانه نيز دارد. در اين نوشتار، از جنبه‌هاي جرم‌شناسانه حق‌ـ تكليف پدر و ‌‌مادر (۱) و دور ساختن كودكان از پدر و مادر در پرتو قانون مدني ايران (۲) سخن به‌ميان مي‌آيد.
امیرحسین نیازپور
PDF
255-269