palette
اثربخشی مشاوره گروهی مبتنی بر نظریه نقش در بهبود عملکرد خانواده‌های دارای کودک دیرآموز
فرناز حوله کیان, مسعود غلامعلی لواسانی

چکیده

هدف پژوهش حاضر، تعيين اثربخشي مشاوره گروهی مادران مبتنی بر نظریه نقش بر عملکرد خانواده­های کودکان دیرآموز می­باشد. پژوهش حاضر، مطالعه­اي نیمه­آزمایشی با طرح پيش­آزمون ـ پس‌آزمون و همراه بـا گـروه كنترل و آزمـایـش می­باشد.

جامعه آماري پژوهش، شامل همه مادران کودکان دیرآموز در شهرستان همدان بودند که با روش نمونه‌گیری در دسترس 30 مادر از مدارس پسرانه و دخترانه به صورت مساوی انتخاب شدند و پس از همتاسازی در دو گروه آزمایش و گواه قرار گرفتند. گروه آزمایش 10 جلسه مشاوره گروهی دریافت و گروه گواه در لیست انتظار قرار گرفتند.

ابزار پژوهش، پرسش‌نامه عملکرد خانواده بود. جهت تجزیه و تحلیل داده­ها، علاوه بر آمار توصیفی، از تحلیل کوواریانس و آزمون t هم­بسته استفاده شد.  

در تحلیل یافته­ها مشخص شد که بین نمره­های پس‌آزمون گروه آزمایش و گواه تفاوت معناداری وجود دارد (001/0p<). آزمون t هم­بسته نیز تفاوت معناداری را در اثربخشی مشاوره گروهی مبتنی بر نظریه نقش بر گروه مادران دارای فرزند دیرآموز پسر و دختر نشان داد (01/0p>). بنابراین می­توان نتیجه گرفت مشاوره گروهی مبتنی بر نظریه نقش در بهبود عملکرد خانواده­های دارای کودک دیرآموز مؤثر می­باشد و اثربخشی این جلسات در خانواده­های دارای فرزند دیرآموز پسر و دختر نیز متفاوت است.

واژگان کلیدی
مشاوره گروهی، نظریه نقش، عملکرد خانواده، کودکان دیرآموز

منابع و مآخذ مقاله

ايلالي، ا. (1376). بررسي نسبت سازگاري والدين كودكان عقب‌مانده ذهني در رابطه با عوامل تنش‌زا در مدارس استثنايی شهر ساری، پايان‌نامه كارشناسي ارشد، رشته روان‌شناسی بالینی، دانشگاه تهران.

اميری، م.، افروز، غ.، مال‌احمدی، ا.، جوادی، س. و نوراللهی، ف. (1389). «بررسی سلامت روانی و استرس والد‌گری در ميان والدين کودکان کم‌توان ذهنی»، مجله علوم رفتاري، 4 (4)، 268-261.

اکبری‌بیاتیانی، ع.، پورمحمدرضای تجریشی، م.، گنجعلی‌وند، ن.، میرزمانی، م. و صالحی، م. (1390)، «ارتباط شبکه اجتماعی با کیفیت زندگی در والدین دانش‌آموزان کم‌توان ذهنی آموزش‌پذیر»، فصلنامه ایرانی کودکان استثنایی، 2، 174-163.

بخاریان، ح. (1381). بررسی ارتباط بین رضایت از زندگی زناشویی و بیماری‌های قلبی و عروقی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته روان‌شناسی بالینی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج.

بهنیا، ف. (1375). بررسی اختلال رفتاری کودک و ارتباط آن با اضطراب مادر، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته کاردرمانی، دانشگاه علوم بهزیستی و توان‌بخشی تهران.

بهنیا، ف. (1381). «بررسی کیفی اختلال‌های رفتاری دانش‌آموزان ارجاعی به کلینیک کاردرمانی»، فصلنامه اندیشه و رفتار، 7 (4)، 72-67.

رهنما، ا. و غلامی‌مهرداد، ع. (1383). «بررسی وضعیت بهداشت روانی و جسمانی دانش‌آموزان دیرآموز و عادی در مدارس استان همدان». ماهنامه علمی ـ پژوهشی دانشور (دانشگاه شاهد)، 9، 48-35.

رقیبی، م.، بخشایی، ن. و حسین‌آبادی، ف. (1383). «سازگاری روانی مادران کودکان مرزی و مادران کودکان عادی»، مجله تازه‌های روان‌درمانی (هیپنوتیزم)، 31 و 32، 137-120.

رصافیانی، م.، پورمحمدرضای تجریشی، م.، همتی، س.، دادخواه، ا.، صحاف، ر.، جلیل آبکنار، س.، عاشوری، م.، حاجی‌زاده دامغانی، ر. (1391). «آموزش خانواده به خانواده: مبنای نظری و نمونه کاربردی خانواده دارای کودکان سندرم داون»، فصلنامه خانواده‌پژوهی، 8 (30)، 189-173.

رحیمی‌نژاد، ع.، پاک‌نژاد، م. (1393). «رابطه عملکرد خانواده و نیازهای روان‌شناختی با سلامت روانی نوجوانان»، فصلنامه خانواده‌پژوهی، 10(37)، 112-99.

سلیمانی، م.، به‌پژوه، ا. و افروز، غ. (1388). «تأثیر آموزش مهارت‌های اجتماعی بر سازگاری اجتماعی و عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان دیرآموز»، مجله تعلیم و تربیت استثنایی، 95 و 96، 171-160.

س‍ی‍ف‌‌ن‍راق‍ی‌، م. و نادری، ع. (1387)‌. آم‍وزش‌ و پ‍رورش‌ ک‍ودک‍ان‌ اس‍ت‍ث‍ن‍ای‍ی‌ (رش‍ته‌ ع‍ل‍وم‌‌ ت‍رب‍ی‍ت‍ی‌)، چاپ دوازدهم ت‍ه‍ران‌: دان‍ش‍گ‍اه‌ پ‍ی‍ام‌ ن‍ور.

ساعتچی، م.، کامکاری، ک. و عسگریان، م. (1389). آزمون‌های روان‌شناختی، چاپ اول، تهران: نشر ویرایش.

شکوهی‌یکتا، م.، به‌پژوه، ا.، غباری‌بناب، ب.، زمانی، ن. و پرند، ا. (1387)، تأثیر آموزش مهارت‌های مدیریت خشم مادران دانش‌آموزان کم‌توان ذهنی و دیرآموز، مجله پژوهش در حیطه کودکان استثنایی، 8(4)، 369-358.

فرزانه‌خو، م.، يارمحمديان، ا. و مولوی، ح. (1388)، تأثير عملکرد کلی خانواده بر وضعيت هويت دانش‌آموزان، مجله علوم رفتاري، 3 (2)، 166-151.

فورسایت، د. (1384). پویایی گروه، (ترجمه جعفر نجفی‌زند و حسن پاشاشریفی)، چاپ دوم، تهران: نشر دوران.

کاوه، م.، علیزاده، ح.، دلاور، ع. و برجعلی، ا. (1390)، «تدوین برنامه افزایش تاب‌آوری در برابر استرس و تأثیر آموزش آن بر مؤلفه‌های کیفیت زندگی والدین دارای کودکان کم‌توان ذهنی خفیف»، فصلنامه ایرانی کودکان استثنایی، 2، 140-119.

کوهسالی، م.، ميرزمانی، م.، کريملو، م. و ميرزمانی، م. (1387). «مقايسه سازگاری اجتماعی مادران با و بدون فرزند دختر عقب‌مانده ذهنی آموزش‌پذير»، مجله علوم رفتاري، 2 (2)، 172-165.

گرامي، ا. (1383). بررسي تأثير آموزش آرميدگي بركاهش فشار رواني مادران كودكان عقب‌مانده ذهني تربيت‌پذير، پايان-نامه كارشناسي ارشد، رشته روان‌شناسي عمومي، دانشگاه آزاد اسلامي اصفهان (واحد خوراسگان).

ماری، آ. و اسپنله، ر. (1372). مفهوم نقش در روان‌شناسی اجتماعی، چاپ اول، (ترجمه ابوالحسن سروقدمقدم)، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.

مینوچین، س. (1389). خانواده و خانواده‌درمانی، چاپ هفتم، (ترجمه باقرثنایی)، تهران: انتشارات امیرکبیر.

منصف‌زاده تبريزي، م. (1377). بررسي و مقايسه واكنش مادران عقب‌مانده ذهني و مادران كودكان عادي در پذيرش يا عدم پذيرش فرزند پسر خود در مدارس ابتدايي شهر تهران، پايان‌نامه كارشناسي ارشد، رشته روان‌شناسی کودکان استثنایی، دانشكده روان‌شناسي و علوم تربيتي، دانشگاه علامه طباطبايي.

محمدي، ك. (1380). بررسي ويژگي‌هاي مؤثر در نگهداري از كودك عقب‌مانده ذهني در خانه يا سپردن او به مراكز بهزيستي شهر تهران، پايان‌نامه كارشناسي ارشد، رشته روان‌شناسی کودکان استثنایی، دانشكده روان‌شناسي و علوم تربيتي، دانشگاه علامه طباطبايي.

ملك‌پور، م.، فراهاني، ح.، آقایی، ا. و بهرامی، ب. (1385). «تأثير آموزش مهارت‌هاي زندگي بر كاهش فشار رواني مادران كودكان عقب‌مانده ذهني و عادي»، پژوهش در حيطه كودكان استثنايي، 2، 676-661.

محسنی، م. (1379). مقدمات جامعه‌شناسی، چاپ پنجم، تهران: نشر دوران.

مجردکاهانی، ا. و قنبری هاشم‌آبادی، ب. (1390). «ارزیابی اثربخشی مداخلات آموزشی روانی گروهی بر عملکرد خانواده بیماران مبتلا به اختلالات خلقی»، فصلنامه مشاوره و روان‌درمانی خانواده، 3، 412-399.

نظري، ش. (1384). بررسي نظر والدين كودكان مصروع نسبت به عوامل تنش‌زا و ميزان سازگاري آنان با اين عوامل در مراجعه‌كنندگان به مراكز درماني منتخب شهر تهران، پايان‌نامه كارشناسي ارشد، رشته پرستاری، دانشگاه تهران.

نوروزی، م. (1377). بررسی تأثیر عملکرد خانواده در ابتلاء به اختلال روانی نوجوانان گروه سنی 15 تا 18 سال در شهر تهران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته روان‌شناسی بالینی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن.

ویسمه، ع. (1384). رابطه برخی عوامل با نگرش معلمان نسبت به آموزش تلفیقی دانش‌آموزان دیرآموز در مدارس تلفیقی، فصلنامه پژوهش در حیطه کودکان استثنائی، 18، 464-451.

هی‌لی، ج. (1386). روان‌درمانی خانواده، چاپ دهم، (ترجمه باقرثنایی)، تهران: انتشارات امیرکبیر.

Ballard, C. (1979). Conflict, continuity and change: Second-generation of South Asians. In V.S Khan (Ed.) Minority families in Britain: Support and stress. London: MacMillan Press.

Barker, P. (1986). Basic family therapy, London: Williams Collins Sons & Co.Ltd.

Becker, T., Leese, M., Clarkson, P., Taylor, R.E., Turner, D., Kleckham, J., Thornicroft, G. (1998). “Links between social networks and quality of life: an epidemiologically representative study of psychotic patients in South London”, Social psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 33, 7, 299 304.

Bögels S. M, Brechman-Toussaint M. (2006). “Family issues in child anxiety: Attachment, family functioning, parental rearing and beliefs”, Clinical Psychology Review, 26 (7), 834-856.

Epshtein, M. D., and Gillberg, Christopher, M. D. (2001), The Family Background in Nervosa. A Publication Study.

Epstein, N. B. Bishop, D. S. & Levin, S. (1978). “The McMaster model of family functioning”, Journal of Marriage and Family Counseling, 4, 19-31.

Eisenberg, N. & Fabes, R. A. (2010). “Contemporaneous and longitudinal prediction of children sympathy from dispositional regulation and emotionality”. Developmental Psychology, 34, 910-924.

Kazak, A. N., Wilcox, B. L. (1984). “The structure and function of social networks in families with handicapped children”. American Journal of Community Psychology, 12, 645–661.

Mc Conkey, R., Truesdale-Kennedy, M., Chang, M. Y., Jarrah, S. & Shukri, R. (2008). “The impact on mothers of bringing up a child with intellectual disabilities: A cross-culteral study”. International Journal of Nursing Studies, 45, 65-74.

Mugno, D., Ruta, L., Genitori, V., Mazzone, L. (2007). “Impairment of quality of life in parents of children and adolescents with pervasive developmental disorder”, Health Quality Life Outcomes, 5, 22-30.

Matthew E. Y,Thania G., Brooke L. Reidy, M. F.P.,Kerri L. K, Karen S, Daniel P. D (2013). “Family functioning Deficits in bipolar disorder and ADHD in youth”, Journal of Affective Disorders, Available online 22 May 2013.

Person, J, Carol, J (1991). “Family communication and health”. Paper presented at the Annual Meeting of the International communication, 23-27 May, 27.

Pardon, F. J. (1994). “Psychotherapeutic issues with family members of persons with disabilities”.American Journal of Psychotherapy; 48, 195-207.

Saxton L. (1969), The Individual and the Marriage and the family, college of San Mateo, United States of America, California: Wadsworth Publishing Company.

Weisman A. (2005). “Integrating culturally based approaches with existing interventions for Hispanic/Latino families coping with schizophrenia”. Psychotherapy: Theory, Research, Practice, Training, 42(2), 97-178.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.