palette
قاعده «لزوم معاشرت به معروف» در روابط زن و شوهر
رحیم نوبهار, سیده ام‌البنین حسینی

چکیده
این مقاله به واکاوی قاعده کمتر شناخته­ شده «لزوم معاشرت به معروف در روابط زن و شوهر» می‌پردازد. به موجب این قاعده، رفتار متقابل زن و شوهر باید هماهنگ با عرف روزآمد جامعه مسلمانان باشد. این به معنای آن است که افزون بر آموزه­های دینی مستفاد از کتاب و سنت، آن دسته از عرف­های عقلانی که در متون دینی صریحاً یا ضمناً از آن­ها نهی نشده باشد، می­تواند و باید هماهنگ با آموزه‌های دینی نقش تعیین­کننده­ای در ترسیم نظام حقوق خانواده ایفا نماید؛ حتی اگر این عرف­ها نوپیدا باشند. 

بدین­سان «معروف» مفهومی عرفی است که مصادیق آن بر حسب زمان و مکان و نیز درجه تمدن و فرهنگ جامعه اسلامی که زوجین در آن زندگی میکنند، می­تواند متفاوت باشد.

مقاله به روش تحلیلی و با استناد به قرآن مجید، سنت پیامبر (ص) و امامان معصوم (ع) و موارد استناد فقیهان به لزوم معاشرت به معروف، برای توسعه آن به یک قاعده فقهی الزامی استدلال نموده و با توجه به عموم ادله نشان داده است که قاعده می­تواند در همه قلمروهای روابط خانوادگی از جمله: مدیریت خانواده، روابط زناشویی زوجین، چند و چون نفقه، سکنای زوجین و تصمیم درباره کم و کیف فرزندآوری مورد توجه قرار گیرد.
واژگان کلیدی
فقه خانواده، حقوق و تکالیف متقابل زوجین، عرف، معروف

منابع و مآخذ مقاله

ابن فارس، ا. (1404ق). معجم مقاییس اللغه. چاپ اول. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.

ابن منظور، ا. (1414ق). لسان العرب، چاپ سوم. بیروت: دار‏الفكر للطباعه والنشر والتوزيع.

امامی، ح. (1347). حقوق مدنی. جلد چهارم. چاپ دوم. اسلامیه.

بحرانى، ح. (بی‌تا). الأنوار اللوامع فی شرح مفاتيح الشرائع. چاپ اول. قم: مجمع البحوث العلميه.

بحرانی، ی. (‏1405ق). الحدائق‏الناضـره فی أحكام‏العتـره ‏الطاهره. چاپ اول. قم: دفتر انتشارات اسلامى.

جبعی عاملی (شهید ثانی)، ز. (1410ق). الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه. چاپ اول. قم: داوری.

جبعی عاملی (شهید ثانی)، ز. (1413ق). مسالک الأفهام الی تنقیح شرایع الإسلام. چاپ اول. قم: مؤسسه معارف اسلامی.

حائری طباطبایی، ع. (1418ق). ریاض المسائل. چاپ اول. قم: مؤسسه آل البیت(ع).

حائری طباطبایی، م. (بی‌تا). کتاب المناهل. چاپ اول. قم: مؤسسه آل البیت(ع).

حر عاملی، م. (1403). وسایل‏الشیعه. تهران: اسلامیه.

حلی[علامه]، ح. (1413‌ق.الف). قواعد ‏الأحكام في معرفه الحلال و الحرام. چاپ اول: دفتر انتشارات اسلامى.

حلی[علامه]، ح. (1413ق.ب). مختلف الشیعه فی احکام الشریعه. چاپ دوم. دفتر انتشارات اسلامی.

حلی[محقق]، ج. (1408‎ق). شرائع‏الإسلام في مسائل الحلال و الحرام. چاپ دوم. قم: اسماعيليان.

خرازی، م. (1374). مصاحبه در: نقش زمان و مکان در اجتهاد. ج 14. قم: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

راغب اصفهانى، ح. (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. چاپ اول. لبنان ـ سوريه: دار العلم ـ الدار الشاميه.

رشید رضا، م. (1393ق). تفسیر المنار. چاپ دوم. بیروت: دار المعرفه.

سبزواری [محقق]، م. (1423ق). کفایه الأحکام. چاپ اول. قم: دفتر انتشارات اسلامی.

سبزواری، ع. (1413ق). مهذب الأحکام. چاپ چهارم. قم: مؤسسه المنار.

صانعی، ی. (1390). استفتائات قضایی. جلد دوم. چاپ چهارم. قم: پرتو خورشید.

صدر، م. (1395ق). المعالم الجدیده. چاپ دوم. تهران: مکتبه النجاح.

صدر، م. (1420ق). ماوراء الفقه. چاپ اول. بیروت: دار الأضواء للطباعه و النشر و التوزیع.

طباطبایی یزدی، م. (1409ق). العروه الوثقى. چاپ دوم. بيروت: مؤسسه الأعلمي.

طباطبایی، م. (1367). تفسیر المیزان. (ترجمه محمد‏تقی مصباح یزدی). چاپ چهارم. بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی.

طباطبائي، م. (بی‌تا). حاشيه الکفايه. قم: بنیاد علمی و فکری علامه طباطبائی.

طباطبایی، م. (1393). المیزان فی تفسیرالقرآن. چاپ سوم. قم: اسماعیلیان.

طبرسی، ف. (1379ق). مجمع‏البیان فی تفسیر القرآن. چاپ اول. بیروت: دار احیاء التراث العربی.

طريحى، ف. (1416ق). مجمع‏البحرين. چاپ سوم. تهران: مرتضوى.

طوسی، ا. (1387ق). المبسوط فی الفقه الإمامیه. چاپ سوم. تهران: المکتبه المرتضویه لإحیاء الآثار الجعفریه.

فاضل هندی، م. (1416ق). کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام. چاپ اول. دفتر انتشارات اسلامى.

فیض کاشانی، م. (بی‌تا). مفاتیح الشرایع. قم: کتابخانه آیتالله مرعشی.

قمّى، ا. (1413‌ق). جامع الشتات في أجوبه السؤالات. چاپ اول. تهران: مؤسسه كيهان.

کاتوزیان، ن. (1388). حقوق خانواده. جلد اول. چاپ هشتم (ویرایش جدید). تهران: شرکت سهامی انتشار.

مجلسى، م. ب. (1403‌ق). بحار الأنوار. چاپ سوم. بیروت: دار احیاء التراث العربی.

مجلسی، م. ت. (1406ق). روضه المتقین فی شرح من لایحضره الفقیه. چاپ دوم. مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشانبور.

محقق داماد، م. (1376). بررسی فقهی حقوق خانواده. چاپ ششم. نشر علوم اسلامی.

مغنیه، م. (1421ق). فقه الإمام ‏الصادق (ع)، چاپ دوم. قم: انصاریان.

مکارم شیرازی، ن. (1424ق). کتاب النکاح. چاپ اول. قم: انتشارات مدرسه الامام علی بن ابی طالب(ع).

موحدی لنکرانی، م. (1421ق). تفصیل الشریعه فی شرح تحریرالوسیله (نکاح). چاپ اول. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار(ع).

موسوی خمینی، ر. (1390ق). تحریر‏الوسیله. چاپ دوم. قم: اسماعیلیان.

موسوی عاملی، م. (1411ق). نهایه المرام فی شرح مختصر شرایع الإسلام. چاپ اول. دفتر انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

نجفى، م. (1408ق). جواهر الکلام فی شرح شرایع الإسلام. چاپ دوم. بیروت: دار إحياءالتراث العربی.

هاشمی، م. ( 1417ق). بحوث فی علم الاصول. چاپ دوم. قم: انتشارات مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیه.

واسعی، م. (1387). جایگاه عرف در فقه. چاپ دوم. تهران: انتشارات کانون اندیشه جوان.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.