palette
تحلیل روانشناختي رابطه والد-فرزندي در ضرب المثلهاي ايراني: يک پژوهش کيفي
مونا چراغی

چکیده

با توجه به اين که ضرب­المثل­ها در هر جامعه نمايانگر عقايد و آداب و رسوم و هنجارهاي رايج مي­باشند، بررسي دقيق آنها مي­تواند درک بهتري از کيفيت روابط خانوادگي ايجاد نمايد. هدف اين پژوهش تحليل کيفي ضرب­المثل­هاي ايراني مرتبط با رابطه والد-فرزندي است. ضرب­المثل­هاي حاوي کلمه مادر، پدر، فرزند و مترادف­هاي آنها مورد تحليل کيفي قرار گرفتند. يازده مقوله اصلي بر اساس تحليل­ها استخراج گرديد که عبارتند از: جايگاه ويژه و منحصر به فرد والدين براي فرزند، همجوشي والد-فرزند، تفاوت کيفي نقش مادر و پدر، سبک فرزندپروي، رقابت­کننده­هاي رابطه والد-فرزندي، امتيازات والدگري، هزينه­هاي والدگري، فرزند سرمايه تحت تملک والدين، بي­ملاحظگي فرزند نسبت به والدين، فرزند صاحب مال والدين، و تفاوت کيفي فرزند پسر و دختر هريک از مقوله­هاي مذکور شامل مقوله­هاي فرعي مي­باشند. بر اساس نتايج، رابطه والد-فرزندي رابطه­اي مهم و بي­رقيب داراست. والدگري علاوه بر منافعي که به همراه دارد دشواري­هاي زيادي را نيز شامل مي­گردد که باعث مي­شود فرزندان هميشه نسبت به والدين احساس دين و حتي گناه داشته باشند. در ضرب­المثل­ها رابطه والد-فرزندي چنان درهم­تنيده و نزديک به تصوير کشيده شده است که تصور وجود مفاهيمي چون مرز و تمايزيافتگي در اين رابطه را دشوار مي­سازد. همچنين جايگاه مادر براي فرزند برتر از جايگاه پدر توصيف شده است که در خانواده سنتي اين امر کمک زيادي به ارتقاء جايگاه زنان در هرم قدرت خانواده مي­کرده است. بر اساس نتايج ميل جنسي، منافع مالي و تهديد جاني مهمترين عوامل تهديد کننده رابطه والد-فرزندي هستند. بدين ترتيب رابطه والد-فرزندي که در جامعه سنتي ايران محوري­ترين رابطه براي افراد محسوب مي­شده است نيز رابطه­اي کاملا مورد اعتماد نيست و تحت تاثير منفي فردگرايي و منفع­طلبي طرفين قرار مي­گرفته است.

واژگان کلیدی
خانواده ايراني، رابطه والد-فرزندي، فرزندپروري، ضرب المثل

منابع و مآخذ مقاله

آزاد ارمکي، تقي (1386). جامعه‌شناسي خانواده ايراني. تهران: سمت.

آزادمهر، آزاددخت؛ منصور زاهدي، شادي؛ زنجانيان، کتايون و اسلامي، سيدعليرضا (1379). عوامل موثر در طلاق. مجموعه مقالات نخستين همايش سراسري علل و پيامدهاي طلاق. اصفهان ص53.

احمدي، خدابخش، پاکنژاد، فرشته (1396). وضعيت شاخص‌هاي تمايزيافتگي در خانواده تهراني. فصلنامه فرهنگ مشاوره و روان درماني. شماره 30، 239-219.

ارزاني، حبيب رضا (1392). مسئوليت اخلاقي فرزندان در برابر والدين در قرآن و عهدين. فصلنامه اخلاق، سال سوم، شماره 4، 132-121.

اشرف‌زاده، رضا و کلاني، معصومه (1391). خانواده در ايران باستان و شاهنامه. مجله زبان و ادبيات فارسي، شماره 35، 101-124.

اعزازي، شهلا (1376). جامعه‌شناسي خانواده با تاکيد بر نقش، ساختار و کارکرد خانواده در جامعه معاصر. تهران: انتشارات روشنگران و مطالعات زنان.

افقري، فاطمه، بهرامي، فاطمه، فاتحي‌زاده، مريم السادات (1393). بررسي آسيب هاي موجود در تعامل والدين با فرزندان متاهل خود. فصلنامه فرهنگ مشاوره و روان درماني ، سال پنجم، شماره 18، 62-35.

امين‌الرعايا، پروين و شريفي، شهلا و الياسي، محمود (1393). بررسي ويژگي‌هاي منتسب به زنان در ضرب‌المثل‌هاي فارسي. پژوهش زبان و ادبيات فارسي. شماره 34، 120-89.

باقري، بهادر و باقري، فاطمه (1391). زن در آيينه ضرب‌المثل‌هاي ايراني. مجله انسان‌شناسي. سال دهم، شماره 16، 52-29.

بشارت، محمدعلي، هوشمند، سيده نعيمه، رضازاده، سيد محمدرضا، غلامعلي لواساني، مسعود (1394). پيش بيني رضايت زناشويي فرزندان بر اساس سبك هاي فرزند پروري والدين. فصلنامه رويش روان شناسي، شماره 12، 51-60.

بشارت، محمدعلي، جباري، آرزو، سعادتي، مهسا (1395). پيش بيني شاخص هاي دلبستگي فرزندان براساس شاخص هاي دلبستگي والدين: مطالعه بين نسلي. فصلنامه روانشناسي تحولي: روانشناسان ايراني، شماره 49،12-3.

بهروزي، ناصر، فرزادي، فاطمه و فرامرزي، حميد (1395). رابطه علي خشونت فيزيكي و عاطفي والدين با مديريت خشم و رفتارهاي پرخاشگرانه كودكان مبتلا به اختلال نافرماني مقابله‌اي با ميانجي‌گري رابطه والد- فرزند و همدلي. فصلنامه سلامت روان كودك، شماره 8، 58-43.

بيمن، ويليام (1386). زبان، منزلت و قدرت در ايران. ترجمه رضا مقدم کيا. تهران: نشر ني.

پناغی، لیلی، زاده محمدی، علی، باقریان، فاطمه، پاکدامن، شهلا، احمدآبادی، زهره، محمدی، سمیه (1395). جستجوی الگوهای سلامت خانواده ایرانی: یک مطالعه کیفی. فصلنامه خانواده‌پژوهی. 46، 196-179.

پرتوي‌آملي، مهدي (1385). ريشه‌هاي تاريخي امثال و حکم. تهران: انتشارات سنايي.

پيرمرادي، سعيد (1383). روانشناسي فرهنگي و روانشناسي خانواده ايراني. اصفهان: همام.

پيکانپور، مريم (1388). مادر از ديدگاه دو اديب معاصر: پروين اعتصامي و انيسه عبود. مطالعات ادبيات تحقيقي، 3(9)، 45-27.

تركاشوند، جواد، مظاهري، محمدعلي، پسنديده، عباس (1392). الگوي اسلامي سلسله مراتب در خانواده با رويكرد روانشناختي. فصلنامه علوم حديث، شماره 70، 103-79.

جنادله، علي و رهنما، مريم (1393). دگرگوني در الگوي متعارف خانواده ايراني (تحليل ثانويه داده‌هاي ملي). خانواده-پژوهي، 10 (39)، 277-296.

چراغي، مونا (1393). سبک‌هاي ارتباط با خانواده همسر در زوجين ايراني و طراحي و بررسي اثربخشي بسته مداخله‌اي مبتني بر فرهنگ بر سازگاري زناشويي و کيفيت ارتباط با خانواده همسر. پايان‌نامه جهت اخذ دکتري. دانشگاه شهيدبهشتي.

چراغي، مونا، مظاهري، محمدعلي، موتابي، فرشته، پناغي، ليلي و صادقي، منصوره‌السادات (a1394). مقايسه ارتباط با خانواده همسر در زنان و مردان متاهل ايراني. خانواده‌پژوهي، 11 (41). 32-7.

چراغي، مونا، مظاهري، محمدعلي، موتابي، فرشته، پناغي، ليلي، صادقي، منصوره‌السادات، سلماني، خديجه (b1394). پيش‌بيني رضايت زناشويي براساس کيفيت ارتباط همسران با دو خانواده اصلي. راهبرد فرهنگ. 31، 126-99.

حلي‌ساز، مريم، مظاهري، محمدعلي، پناغي، ليلي، حسني، فريبا (1394). ارزش‌هاي فرزندپروري مادران کودکان 3 تا 5 ساله: مطالعه‌اي پديدارشناسانه. فصلنامه راهبرد فرهنگ، شماره 29، 121-148.

حميدي، فريده و انصاري، شهلا (1395). رابطه شيوه هاي فرزند پروري والدين با سخت رويي و بهزيستي روانشناختي دانش آموزان. فصلنامه خانواده و پژوهش. سال سيزدهم، شماره 32، 67-47.

رحماني، نرگس؛ قسيمي، ميترا؛ محتشمي، جميله؛ علوي مجد، حميد و يغمايي، فريده (1388). علل رواني، اجتماعي و اقتصادي طلاق از ديدگاه متقاضيان طلاق دادگاه‌هاي خانواده تهران 86-1385. فصلنامه دنا. دوره 4، شماره 3و 4، 14-1.

زاهدي، کيوان و شمس، محمدعلي (1388). خويشاوندي و جنسيت در خانواده و بازتاب آنها در زبان. خانواده پژوهي، 5 (19)، 308-281.

زرگر، فاطمه و نشاط‌دوست، حميد طاهر (1386). بررسي عوامل موثر در بروز طلاق در شهرستان فلاورجان. خانواده پژوهي، 11، 737- 750.

ساماني، سيامک (1386). بررسي عمده‌ترين عوامل ايجادکننده درگيري‌هاي زناشويي در گروهي از دانشجويان متاهل در دانشگاه شيراز. خانواده پژوهي، 11 (3)، 658-669.

سريع‌القلم، محمود (1390). اقتدارگرايي ايراني در عهد قاجار. تهران: نشر فرزان روز.

خانزاده، عباسعلي حسين و ميرزايي، فرشته (1396). نقش انسجام خانواده و تعامل والد-فرزند در تبيين حرمت خود دانش آموزان. فصلنامه انديشه‌هاي نوين تربيتي. سال 13، شماره 49، 136-115.

خزلي، مسلم و سليمي، علي (1395). زن در آيينه ضرب‌المثل‌هاي کردي و عربي. نشريه ادبيات تطبيقي. سال 8، شماره 15، 113-135

ذوالفقاري، حسن (1386). بازتاب مسائل اجتماعي در ضرب‌المثل‌هاي فارسي. نجواي فرهنگ. شماره 3، 24-15.

ذوالفقاري، حسن (1388). فرهنگ بزرگ ضرب‌المثل‌هاي فارسي اقوام ايراني و کشورهاي فارسي‌زبان. تهران: معين

رضايي، حميد، ظاهري عبده‌وند، ابراهيم (1394). جايگاه زن و خانواده در ضرب‌المثل‌هاي بختياري. دو فصلنامه فرهنگ و ادبيات عامه. سال سوم، شماره 6، 42-21.

زندي، بهمن، عباسي، بيستون (1395). بازتاب روابط خويشاوندي در ضرب‌المثل‌هاي فارسي. فصلنامه فرهنگ و ادبيات عامه، سال 4، شماره 6، 60-23.

ساطوريان، سيد عباس، طهماسيان، کارينه و احمدي، محمدرضا (1395). نقش ابعاد والدگري و رابطه والد-كودك در مشكلات رفتاري دروني سازي شده و بروني سازي شده كودكان. فصلنامه خانواده‌پژوهي، شماره 48، 700-683.

شعباني، رضا (1374). مباني تاريخ اجتماعي ايران. تهران: نشر قومس.

شعباني، منصور، صراحي، محمد امين (1395). بازنمايي زنان در ضرب‌المثل‌هاي گيلکي (گونه اشکورات). فصلنامه فرهنگ و ادبيات عامه. سال 4، شماره 11، 78-57.

صفایی، صدیقه، بیگدلی، ایمان اله، طالع‌پسند، سیاوش (1390). رابطه خودپنداره مادر با سبک دلبستگی و خودپنداره فرزند. پژوهش‌های روانشناسی بالینی و مشاوره. دوره 1، شماره 2، 52-39.

طاهری، م؛ قاسمی، خ؛ صدرجهانی، س؛ پورمحمدرضای‌تجریشی، م؛ اکبر‌ بیاتیانی، ع. و عرشی، ب. (1391). ارتباط سبک دلبستگی مادر با مهارت‌های ارتباطی فرزندان پسر عقب‌ماندۀ ذهنی آموزش‌پذیر. دوماهنامۀ علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، شماره 16، 173-165.

عباسعلي‌زاده، علي (1389). صحنه‌هايي از بگومگوهاي همسران. تهران: نشر قطره.

عسگري، سيد احمد، قاسمي اردهايي، علي (1389). بازنمايي نسلي در آگهي هاي تجاري تلويزيون. مجله مطالعات جامعه شناختي جوانان، شماره 2، 152-139.

فرزادي، فاطمه، بهروزي، ناصر و شهني ييلاق، منيجه (1395). رابطه علي بين شيوه هاي فرزندپروري، سبك هاي دلبستگي و بي انضباطي با ميانجي گري خودتنظيمي هيجاني، مهارت هاي اجتماعي و نظريه ذهن. دو فصلنامه روانشناسي خانواده. سال سوم، شماره دو، 16-3.

قندهاري، پرديس (1382). زن و قدرت: بررسي مردم‌شناختي عرصه‌ها و مصاديق قدرت در چند خانواده‌ تهراني. تهران: سازمان ميراث فرهنگي کشور.

كاظمي، ابوالفضل، شاهمرادي، سيده فاطمه، مهدوي، مليحه سادات. آثار فرزندآوري با تاكيد آيات و روايات در سبك زندگي اسلامي. فصلنامه سبك زندگي ديني، پيش شماره -1، بهار 1393 ص 71

کوثري، مسعود، عسکري، سيد احمد (1394). بازنمايي خانواده ايراني از منظر روابط جنسيتي و نسلي در آگهي هاي تلويزيوني. فصلنامه تحقيقات فرهنگي ايران. شماره 32، 26-1.

محسن‌زاده، فرشاد؛ محمدنظري، علي و عارفي، مختار (1390). مطالعات کيفي عوامل نارضايتي زناشويي و اقدام به طلاق (مطالعه موردي شهر کرمانشاه). فصلنامه مطالعات راهبردي زنان، 53، 7-23.

محسني تبريزي، عليرضا، معيدفر، سعيد، گلابي، فاطمه (1390). بررسي اعتماد اجتماعي با نگاهي نسلي به جامعه. جامعه‌شناسي کاربردي. سال 22، شماره 41، 70-41.

محمدپور، احمد، کريمي، جليل، معروف‌پور، نشميل (1391). مطالعه تفسيري بازنمايي زن در ضرب‌المثل‌هاي کردي (مورد مطالعه: گويش سوراني-مکرياني). زن در فرهنگ و هنر، دوره 4، شماره 3، 83-65.

مظاهري، محمدعلي؛ صادقي، منصوره السادات؛ روشن، محمد؛ اشتريان، کيومرث؛ احمدي، علي‌يار؛ حميدي، نفيسه؛ امامي، راحله؛ موتابي، فرشته؛ طهماسيان، کارينه؛ و پناغي، ليلي (1387). سياست‌ها، راهبردها و راهکارهاي کاهش و کنترل طلاق در کشور. طرح تحقيقاتي مصوب شوراي عالي انقلاب فرهنگي. چاپ شده.

ملک‌عسکر، سعاده؛ موتابي، فرشته و مظاهري، محمدعلي (1393). مقايسه استانداردهاي مربوط به زندگي مشترک، استانداردهاي ارتباطي و رضايت زناشويي در افراد ساکن تهران در طول سه نسل اخير. خانواده‌پژوهي، 10 (38)، 157-137.

موحد، مجيد، عسکري چاوردي، محمدجواد، يادعلي، زهرا (1391). تحليلي جامعه‌شناختي از ضرب‌المثل‌هاي زنانه در شهرستان لامرد استان فارس، زن در فرهنگ و هنر، دوره چهارم، شماره دو، 120-101.

موحد، مجید؛ عنایت، حلیمه و گرگی، عباس (1384). عوامل اقتصادی اجتماعی موثر بر نگرش زنان نسبت به نابرابری جنسیتی. پژوهش زنان، 3 (2)، 113-95.

مينوچين، سالوادور (1395). خانواده و خانواده‌درماني. ترجمه باقر ثنايي. تهران: انتشارات اميرکبير.

ناظر، محمد، مختاري، محمدرضا، صيادي، احمدرضا، مشايخي، فاطمه (1395). پيش بيني ويژگي هاي شخصيت فرزندان بر اساس سبك هاي فرزندپروري و ارتباط آن با پنج عامل بزرگ شخصيت والدين. مجله سلامت جامعه، سال دهم، شماره 1 39-29.

نقيب زاده ، محمد (1387). سلسله مراتب خويشاوندي در قرآن كريم. دو فصلنامه قرآن شناخت، شماره 1، 180-167.

Bowen, M. (1978). Family therapy in clinical practice. New York: Jason Aronson.

Falicov, C. J. (2003). Culture in Family Therapy: New Variations on a Fundamental Theme. In Sexton, T. L., Weeks, G. R, Robbins, M. S. (Eds). Handbook of Family Therapy: The Science and Practice of Working with Family and Couples. (37-53).

Jalali, B. (2005).Iranian Families. In McGoldrick, M., Giordano, J., Garcia-Preto, N. (Eds.). Ethnicity & Family Therapy (451-468). New York: Guilford Publication.

Keller, H., Chasiotis, A. (2008). Maternal Investment. Family Relationships: an Evolutionary Perspective. Salmon, C. A. & Shackelford, T. K.

Kurzman, C. (2008). A Feminist Generation in Iran. Iranian Studies. 41(3), 297-323.

McGoldrick, M., Giordano, J., Garcia-Preto, N. (2005). Ethnicity & Family Therapy. New York: Guilford Publication.

Roberto-Forman, L. (2008). Transgenerational Couple Therapy. In Gurman, A. S. (Eds). Clinical Handbook of Couple Therapy. (196-228). New York: Guilford Publication.

Sadeghi, M. S., Mazaheri, M. A., Motabi, F., Zahedi, K. (2012). Marital Interactions in Iranian Couples: Examining the Role of Culture. Journal of Comparative Family Studies., Vol. 43, No.2,


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.