palette
اثربخشي آموزش مبتنی بر مثبت‌اندیشی بر فرایند خانواده و بهزيستي ذهني زنان سرپرست خانوار
محمد خدایاری فرد, سعید زندی, منصوره حاج حسینی, باقر غباری بناب

چکیده

مطالعه حاضر، با هدف بررسی اثربخشی آموزش مبتنی بر مثبت­ اندیشی در ارتقای فرآیندهای خانواده و بهزیستی ذهنی زنان سرپرست خانوار انجام پذیرفت. این پژوهش از نوع شبه­ آزمایشی با طرح تحقیق پیش‌آزمون ـ پس‌آزمون با گروه کنترل بود و جامعه آماری پژوهش را کلیه زنان سرپرست خانوار شهر چهارباغ استان البرز تشکیل می­ دادند که حداقل یک فرزند محصل در دوره ابتدایی داشتند. نمونه مورد مطالعه شامل 50 نفر از این جامعه بود که به روش نمونه­ گیری در دسترس انتخاب شدند و در دو گروه 25 نفری (آزمایش و کنترل) قرار گرفتند. اعضای هر دو گروه نسبت به تکمیل مقياس خودگزارشي فرآيند خانواده و پرسش‌نامه‌ بهزيستي ذهني اقدام نمودند. سپس، هشت جلسه دوساعته مداخله آموزشی مثبت­ اندیشی برای گروه آزمایش برگزار شد و پس از آن، هر دو گروه مجدداً ارزیابی شدند. داده ­ها با استفاده از روش تحلیل کواریانس تحلیل گردید. یافته­ ها نشان داد که آموزش مهارت‌های مثبت‌اندیشی به­ صورت معناداری موجب ارتقای فرآیند خانواده در اعضای گروه آزمایش شده، اما در میانگین نمرات بهزیستی ذهنی آن­ها تفاوت معناداری ایجاد نشده است. بنابراین، می ­توان گفت که بسته آموزش مثبت ­اندیشی قابلیت بهبود عملکرد خانواده در خانواده ­های­ تحت سرپرستی مادر را دارد، اما افزایش بهزیستی ذهنی در این گروه آسیب­ پذیر، مستلزم غنی ­سازی برنامه مداخله­ ای و انجام پژوهش­ های جامع­­ تر است.

واژگان کلیدی
خانواده- روان‌شناسی مثبت گرا- رضایت از زندگی- سلامت روان

منابع و مآخذ مقاله

احمدی‌تبار، م.، حمید، ن. و پاشا، ر. (1393). تأثیر تفکر مثبت مذهب‌محور بر تعارضات زناشویی. کنگره بین‌المللی فرهنگ و اندیشه دینی، مرکز راهبری مهندسی فرهنگی شورای فرهنگ عمومی استان بوشهر.

آسایش، م. (1391). اثربخشی آموزش هوش هیجانی بر رضایت زناشویی، سلامت روان و پرخاشگری زنان متأهل نهاجا. پایان‌نامه کارشناسی ارشد (منتشرنشده)، دانشگاه تهران.

اصلانی، خ. و پورجم، ب. (1391). رابطه همبستگی، تطابق‌پذیری و ارتباط خانواده با رضایت از زندگی و بهزیستی فردی در دانش‌آموزان دختر. مشاوره کاربردی، 2(1)، 74-63.

البرزي، ش.، بشاش، ل. و ساماني، س. (1375). تأثیر كودك عقب‌مانده ذهني بر خانواده. مجله پژوهش‌هاي روان‌شناختی، 2، 30-12.

پورسردار، ن.، پورسردار، ف.، پناهنده، ع.، سنگری، ع. و عبدی زرین، س. (1392). تأثیر خوش‌بینی (تفکر مثبت) بر سلامت روانی و رضایت از زندگی: یک مدل روان‌شناختی از بهزیستی. مجله پژوهشی حکیم، 16(1)، 49-42.

جعفري، م. (1388). مقايسه پيشرفت تحصيلي دانش‌آموزان در گونه‌هاي مختلف خانواده بر اساس مدل فرآيند و محتواي خانواده. پايان‌نامه كارشناسي ارشد روان‌شناسي تربيتي (منتشرنشده)، دانشگاه شيراز.

جهانی، س. (1391). تأثیر آموزش خانواده بر اساس مدل فرآیند ـ محتوا بر نیمرخ شناختی خانواده‌های دارای کودک بیش‌فعال. پایان‌نامه کارشناسی ارشد (منتشرنشده)، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت.

خانجانی، م. (1393). اثربخشی بسته‌های آموزشی مثبت‌نگر بر اساس الگوی رشید و برنامه تاب‌آوری پنسیلوانیا بر سلامت روان دانشجویان. رساله دکتری روان‌شناسی عمومی (منتشر‌نشده)، دانشگاه شهید بهشتی.

خدایاری‌فرد، م. (1379). کاربرد مثبت‌نگری در روان‌درمانگری با تأکید بر دیدگاه اسلامی. مجلۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی، 5(1)، 164- 140.

خدایاری‌فرد، م.، مهدی‌زاده، آ.، غلامعلی لواسانی، م. و حکیم‌زاده، ر. (1395). بسته آموزشی مهارت‌های مثبت‌اندیشی: ساخت و مطالعۀ اثربخشی. مجله پژوهش در سلامت روان‌شناختی (زیر چاپ).

رفیعی‌نیا، پ. و اصغری، آ. (1386). رابطه بین انواع عشق و بهزیستی ذهنی در دانشجویان متأهل. فصلنامه خانواده ‌پژوهی، 3(9)، 501-491.

رهروی، م. (1392). بررسی اثربخشی آموزش مهارت‌های مثبت‌اندیشی بر افزایش احساس شادکامی دانشجویان دختر افسرده دانشگاه علامه طباطبایی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی.

ساماني، س. (1387). تهيه و طراحي مقياس فرآيندهاي خانوادگي براي خانواده‌های ايراني. مجله روان‌پزشکی و روان‌شناسي باليني، 3، 162-168.

ساماني، س.، خير، م. و صداقت، ز. (1389). سبك‌هاي والدگري در گونه‌هاي مختلف خانواده در مدل فرآيند و محتواي خانواده. فصلنامه خانواده ‌پژوهی، 6(22)، 174-161.

ساماني، س. و اسدمنش، م. (1390). تأثیر آموزش خانواده بر تغيير گونه‌شناسي خانواده در مدل بافت‌نگر فرآيند و محتواي خانواده. روش‌ها و مدل‌هاي روان‌شناختی، 2، 14-1.

سپاه منصور، م. و مظاهری، م. (1390). ساختار خانواده و ابعاد چندگانه رضايت از زندگي نوجوانان. تحقیقات روان‌شناختی، 3(9)، 59-51.

سعيديان، ف. (1388). بررسي عزت‌نفس در زنان سرپرست خانوار. دومين همايش توانمند‌سازي و توان‌افزايي زنان سرپرست خانوار. تهران: گروه فرهنگي ـ هنري تبليغات شهري.

سعيديان، ف. و نيلي، م. (1391). بررسي تأثیر آموزش ابراز وجود بر سازگاري اجتماعي و خودپنداره مثبت زنان سرپرست خانوار. فصلنامه مطالعات روان‌شناسي باليني، 6، 24-1.

عباسی، م. (1389). بررسي ميزان رضايت از زندگي زنان سرپرست خانوار و عوامل مؤثر بر آن. پایان‌نامه کارشناسی ارشد (منتشرنشده)، دانشگاه علامه طباطبایی.

فرجی، ط. و خادمیان، ط. (1392). بررسی نقش رضایت از زندگی بر میزان نشاط اجتماعی. فصلنامه مطالعات جامعه‌شناختی جوانان، 4(10)، 102-87.

لاندین، ر. (1972). نظریه‌ها و نظام‌های روان‌شناسی. ترجمه یحیی سیدمحمدی (1378). تهران: ویرایش.

محمدی، ن. و علمدار، ف. (1391). مطالعه جامعه‌شناختی رضایت از زندگی خانوادگی برحسب الگوی خانواده. فصلنامه خانواده ‌پژوهی،30، 140-129.

معتمدیان، ع. (1388). اثربخشی آموزش مثبت‌اندیشی به شیوه گروهی بر سبک‌های مقابله‌ای دانش‌آموزان مقطع متوسطه. پایان‌نامه کارشناسی ارشد (منتشرنشده)، دانشگاه علامه طباطبایی.

مولوی، ح.، ترکان، ه.، سلطانی، ا. و پالاهنگ، ح. (1389). هنجاریابی و سنجش روایی و پایایی پرسش‌نامه بهزیستی ذهنی. مجله روان‌پزشکی و روان‌شناسی بالینی ایران، 16(3)، 238-231.

نصیری، ح. و جوکار، ب. (1387). معناداری زندگی، امید، رضایت از زندگی و سلامت روان در زنان (گروهی از زنان شاغل فرهنگی). پژوهش زنان، 6(2)، 176-157.

هومن، ع.، اکبری زردخانه، س.، مرادی، ع. و زندی، س (1395). شیوه‌های مواجهه با تعارض در بین والدین دانش‌آموزان دارای رفتار بهنجار و نابهنجار روان‌شناختی. پژوهشنامه تربیتی، 11(46)، 136-117.

Abbasi, M. (2010). Investigation of the factors affecting life satisfaction of female heads of households. Master's thesis (unpublished), Allameh Tabataba'i University. [In Persian]

Ahmaditabar, M., Hamid, N., & Pasha, R. (2014). [Effect of religious-based positive thinking on marital conflicts]. International Congress on Religious Culture and Thought, Bushehr, Iran. [In Persian]

Alborzi, S., Bashash, L., & Samani, S. (1996). [Effect of mentally retarded child on family]. Psychological Research, 2, 12-30. [In Persian]

Asayesh, M. H. (2012). Effectiveness of emotional intelligence training on marital satisfaction, mental health, and aggression of married women. Master's thesis (unpublished), University of Tehran. [In Persian]

Aslani, K., & Pourjam, B. (2012). [The relationship between family cohesion, adaptability, and communication with life satisfaction and personal well-being among female students]. Journal of Applied Counseling, 2(1), 63-74. [In Persian]

Bridges, L. T., Margie, N. G. & Zaff, J. F. (2002). Background for Community Level Work on Emotional Well-being in Adolescence: Reviewing the Literature on Contributing Factors. Washington: Child Trends.

Chant, S. (2002). Researching Gender, Families, and Households in Latin America: from the 20th into the 21st Century. Bulletin of Latin American Research, 21(4), 545-575.

Cohen, J. (1988). Statistical Power Analysis for the Behavioral Sciences. 2nd Ed. New Jersey: Lawrence Erlbaum.

Coyne, G. (2003). An Investigation of Coping Skills and Quality of Life among Single Sole Supporting Mothers. International Journal of Anthropology, 18(3), 127-138.

Faraji, T., & Khademian, T. (2013). [Investigation of the role of life satisfaction in social happiness]. Sociological Studies of Youth Journal, 4(10) 87-102. [In Persian]

Forgeard, M. J. C. & Seligman, M. E. P. (2012). Seeing the Glass Half Full: A Review of the Causes and Consequences of Optimism. Pratiques Psychologiques, 18, 107-120.

Giannopoulosa, V. L. & Vella-Brodricka, D. A. (2011). Effects of Positive Interventions and Orientations to Happiness on Subjective Well-being. The Journal of Positive Psychology: Dedicated to Furthering Research and Promoting Good Practice, 6(2), 95-105.

Gilligan, C. (1992). In a Different Voice. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Goodman, C. (1999). Intimacy and Autonomy in Long-Term Marriage. Journal of Gerontological Social Work, 32(1), 83-97.

Gottman, J. M. (1994). What Predicts Divorce? The Relationship between Marital Process and Marital Outcomes. 2nd Ed. London: Psychology Press.

Hoghughi, M. & Long, N. (2004). Handbook of Parenting: Theory and Research. London: SAGE.

Hooman, A., Akbari-Zardkhaneh, S., Moradi, A., & Zandi, S. (2016). [The styles of encountering conflict among parents of students with psychologically normal and abnormal behaviors]. Education Research, 11(46), 117-136. [In Persian]

Hou, W. K. & Ng, S. M. (2014). Emotion-focused Positive Rumination and Relationship Satisfaction as the Underlying Mechanisms between Resilience and Psychiatric Symptoms. Personality and Individual Differences, 71, 159-164.

Jafari, M. A. (2009). Comparing the academic achievement of students in different family types based on family process and content model. Master's thesis (unpublished), Shiraz University. [In Persian]

Jahani, S. (2012). Effectiveness of family psycho-education based on family process and content model on cognitive profile of families with hyperactive child. Master's thesis (unpublished), Islamic Azad University of Marvdasht. [In Persian]

Jeana, L. & Magyar, M. (2009). Therapist’s Guide to Positive Psychological Interventions. San Diego, CA: Academic Press.

Joseph, S. & Lindley, A. P. (2006). Positive Therapy (A Meta-theory for Psychological Practice). New York: Brunner Routledge Press.

Khanjani, M. (2014). Effectiveness of positive psychology packages based on Rashid model and Penn resiliency program on mental health of students. Doctoral dissertation (unpublished), Shahid Beheshti University. [In Persian]

Khodayarifard, M. (2000). [Application of positive thinking in psychotherapy: With an emphasis on Islamic perspective]. Psychology & Educational Science, 5(1), 140-164. [In Persian]

Khodayarifard, M., Mehdizadeh, A., Gholamali-Lavasani, M., & Hakimzadeh, R. (2016). [Positive thinking skills educational package: Development and efficacy]. Journal of Research in Psychological Health (in press). [In Persian]

Lundin, R. W. (1972). Theories and Systems of Psychology (Y. Seyed Mohammadi Tras.). Tehran: Virayesh. [In Persian]

Luo, S. & Tuney, S. (2015). Can Texting be used to Improve Romantic Relationships? The Effects of Sending Positive Text Messages on Relationship Satisfaction. Computers in Human Behavior, 49, 670-678.

Mohammadi, N., & Alamdar, F. (2012). [The sociological study of life satisfaction according to family pattern]. Family Research, 8(2), 129-140. [In Persian]

Molavi, H., Torkan, H., Soltani, I., & Palahang, H. (2010). [Structure standardization, validity, and reliability of subjective well-being questionnaire]. Iranian Journal of Psychiatry and Clinical Psychology, 16(3), 231-238. [In Persian]

Motamedian, A. A. (2009). Effectiveness of positive thinking group training on coping styles of high school students. Master's thesis (unpublished), Allameh Tabataba'i University. [In Persian]

Nasiri, H., & Jokar, B. (2008). [Meaning in life, hope, life satisfaction, and mental health among women]. Women Research, 6(2), 157-176. [In Persian]

Poursardar, N., Poursardar, F., Panahandeh, A., Sangari, A., & Abdi-Zarin, S. (2013). [Effect of optimism on mental health and life satisfaction: A psychological model of well-being]. Hakim Research Journal, 16(1), 42-49. [In Persian]

Rafeinia, P., & Asghari, A. (2007). [Relationship between types of love and subjective wellbeing among married students]. Family Research, 3(9), 491-501. [In Persian]

Rahravi, M. (2013). Effectiveness of positive thinking skills training on happiness of depressed female students in Allameh Tabataba'i University. Master's thesis (unpublished), Allameh Tabataba'i University. [In Persian]

Rashid, T. (2009). Positive Interventions in Clinical Practice. Journal of Clinical Psychology, 65, 461-466.

Romo-González, T., Ehrenzweig, Y., Sánchez-Gracida, O. D., Enríquez-Hernández, C. B., López-Mora, G., Martínez, A. J., & Larralde, C. (2014). Promotion of Individual Happiness and Wellbeing of Students by a Positive Education Intervention. Journal of Behavior, Health, & Social Issues, 5(2), 79-102.

Saeidian, F. (2009). [Self-esteem in female heads of households]. Proceedings of Second Conference on Rehabilitation of Female Heads of Households, Tehran, Iran. [In Persian]

Saeidian, F., & Nili, M. (2012). [Effect of assertive training on social adjustment and positive self-concept of female heads of household]. Studies in Clinical Psychology, 6, 1-24. [In Persian]

Samani, S. (2008). [Developing a family process scale for Iranian families]. Iranian Journal of Psychiatry and Clinical Psychology, 14, 162-168. [In Persian]

Samani, S. (2010). Family Type in the Family Process and Content Model. Procedia of Social and Behavioral Sciences, 5, 727-732.

Samani, S., Khayyer, M., Sedaghat, Z. (2010). [Parenting Style in Different Types of Family in the Family Process and Content Model]. Family Research, 6(2), 161-174. [In Persian]

Samani, S., & Asadmanesh, M. (2011). [Effect of family education on family types in family process and content model]. Journal of Psychological Models and Methods, 2, 1-14. [In Persian]

Scheier, M. F., & Carver, C. S. (1985). Optimism, coping, and health: Assessment and implications of generalized outcome expectancies. Health Psychology, 4, 219-247.

Seligman, M. E. P. (2011). Flourish: A Visionary New Understanding of Happiness and Well‐Being. New York: Free Press.

Sepah-Mansour, M., & Mazaheri, M. A. (2011). [Family structure and multiple dimensions of life satisfaction among adolescents]. Psychological Research, 3(9), 51-59. [In Persian]

Skinner, B. F. (1938). Behavior of Organisms. New York: Appleton Century Crofts.

Sum, K. L. (1996). The Stress, Social Support, and Psychological Well-being of Single-Parent Mothers. Unpublished MS thesis, The University of Hong Kong.

Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2013). Using Multivariate Statistics. 6th Ed. Boston: Pearson


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.